SKIN BOOSTER VÀ BOTOX CÙNG BUỔI: THỨ TỰ VÀ KHOẢNG CÁCH TIÊM

Bài viết được biên duyệt chuyên môn bởi BS CKI Phạm Thị Lan Ninh — chuyên khoa Da liễu, Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh.

Skin booster và botox là hai mũi tiêm nhắm vào hai mục tiêu tách biệt: một bên làm dày và giữ nước cho nền da ở lớp trung bì, một bên làm giảm sức co của cơ bám da bên dưới. Vì đích đến khác nhau cả về lớp mô lẫn cơ chế, hai nhóm này xếp chung vào một lần hẹn được, và trên thực hành đây là một trong những cặp hay đi cùng nhau nhất.

Phần quyết định nằm ở trình tự và khoảng cách giữa các mũi tiêm. Thứ tự được áp dụng là phần giữ ẩm nền da làm trước, độc tố tiêm sau cùng, vì vùng vừa tiêm độc tố cần được để yên. Bài viết đi qua trình tự một buổi, cách tách điểm tiêm, các vùng cần thận trọng và những việc cần tránh trong vài ngày đầu.

1. Hai mũi tiêm, hai đích đến khác nhau

Skin booster là nhóm chế phẩm tiêm nông để cải thiện chất lượng nền da: gel hyaluronic ít liên kết chéo, hoặc polynucleotide chiết từ cá hồi. Vật liệu được rải thành nhiều điểm nhỏ ở trung bì (dermis), giữ nước tại chỗ và kích thích nguyên bào sợi (fibroblast). Da dày hơn, bắt sáng đều hơn sau vài tuần, nhưng đường nét gương mặt gần như không đổi.

Botox là tên quen thuộc của độc tố botulinum nhóm A (botulinum toxin type A). Thuốc chặn giải phóng chất dẫn truyền ở chỗ nối thần kinh — cơ (neuromuscular junction), làm cơ bám da giảm co trong khoảng ba tới bốn tháng. Đích của nó là nếp nhăn động (dynamic wrinkles), tức nếp chỉ hằn lên khi cau mày, nhíu trán hay cười.

Vì sao hai nhóm này bổ sung nhau

Nếp nhăn động thường đi kèm nền da khô, mỏng, kém bắt sáng. Chỉ giảm co cơ thì các nếp hằn sẵn vẫn còn vệt mờ; chỉ làm dày nền da thì nếp nhăn động vẫn hằn lên mỗi lần biểu cảm. Đó là lý do skin booster và botox hay nằm chung một phác đồ.

Người bệnh đang được tiêm vào vùng mặt tại phòng khám (hình minh họa).

2. Làm cùng một buổi có được không

Được, và đây là cặp phối hợp thường quy. Hai chế phẩm không phản ứng với nhau, nằm ở hai mặt phẳng mô khác nhau. Gộp lại thì người bệnh chỉ ủ tê một lần, còn liều mỗi chế phẩm vẫn đúng như phác đồ khi làm tách.

Việc gộp cũng không làm thay đổi lịch của từng phần. Phần giữ ẩm nền da vẫn chạy theo phác đồ nhiều buổi, mỗi buổi cách nhau vài tuần; phần giảm co cơ vẫn lặp lại sau ba tới bốn tháng. Hai lịch này lệch pha, nên không phải buổi nào cũng gộp cả hai.

3. Vì sao phần giữ ẩm nền da đi trước

Trình tự được chỉ định là tiêm dưỡng nền da trước, tiêm độc tố sau cùng. Lý do nằm ở đặc điểm của độc tố botulinum: sau khi vào mô, thuốc cần thời gian gắn vào đầu tận thần kinh, và trong khoảng đó mọi lực ép lên vùng tiêm đều có thể đẩy thuốc lan sang cơ lân cận.

Mà tiêm dưỡng nền da lại là bước có nhiều điểm vào, kèm thao tác dàn đều vật liệu và lau sạch bề mặt — đúng kiểu lực ép cần tránh. Đặt bước này sau mũi độc tố là tự tạo ra nguy cơ khuếch tán. Đảo lại thứ tự thì vấn đề biến mất: khi mũi độc tố là mũi cuối, vùng điều trị được để yên hoàn toàn từ lúc đó.

Đánh dấu điểm tiêm trước khi làm bất cứ bước nào

Một chi tiết kỹ thuật hay bị bỏ qua: các điểm tiêm độc tố phải được xác định và đánh dấu từ đầu buổi, khi người bệnh còn làm được động tác cau mày, nhíu trán, nhắm mắt mạnh. Sau bước dưỡng nền da, bề mặt đã nề nhẹ và các mốc cơ mờ đi, việc ước lượng lúc đó dễ lệch. Đánh dấu trước giữ được độ chính xác mà vẫn theo đúng trình tự an toàn.

4. Khoảng cách giữa các mũi tiêm trên cùng vùng

Hai bước nằm ở hai độ sâu khác nhau nên về nguyên tắc không chạm nhau. Khi làm trên cùng một vùng vẫn cần giữ hai thứ: tách theo chiều sâu và tách theo mặt phẳng ngang.

• Tách theo chiều sâu: vật liệu dưỡng nền da phải nằm đúng trung bì, không đi sâu xuống lớp cơ; mũi độc tố ngược lại phải tới đúng bụng cơ, không đọng nông.
• Tách theo mặt phẳng ngang: điểm vào của hai bước nên lệch nhau một khoảng vài milimét, tránh đi lại đúng đường kim cũ.
• Giảm mật độ điểm trên vùng sẽ tiêm độc tố: rải thưa hơn ở trán và vùng cau mày, hạn chế nề cộng dồn tại chỗ.
• Không tiêm dưỡng nền da chồng lên vệt bầm: nếu bước trước gây tụ máu (hematoma) nhỏ, chuyển mũi sang vị trí lân cận.

Những khoảng cách này tính bằng milimét, thuộc về thao tác của người tiêm. Điều người bệnh nên biết là buổi gộp đòi hỏi bác sĩ nắm rõ giải phẫu cơ mặt, vì sai số ở đây dẫn thẳng tới biểu cảm lệch.

5. Vùng nào cần giữ khoảng cách rộng hơn

Vùng quanh mắt và nửa trên trán

Đây là vùng cần thận trọng nhất. Da mi mỏng, mô lỏng lẻo, ngay dưới là nhóm cơ nâng mi và cơ nâng cung mày. Độc tố lan nhầm sang các cơ này gây sụp mí (ptosis) hoặc cung mày trĩu xuống, kéo dài tới khi thuốc hết tác dụng. Khi gộp hai bước ở vùng này, mật độ điểm dưỡng nền da được giảm bớt và vị trí tiêm giữ cách xa bờ hốc mắt.

Quanh miệng và viền hàm

Cơ vòng môi và nhóm cơ hạ góc miệng nằm nông, liều dùng ở đây vốn rất nhỏ. Dàn vật liệu quanh miệng sau khi đã tiêm độc tố có thể làm nụ cười lệch một bên trong vài tuần. Vì vậy nhiều trường hợp được xếp thành hai buổi riêng, nhất là khi người bệnh điều trị lần đầu và chưa rõ mức đáp ứng của cơ.

6. Trình tự một buổi gộp hai bước

• Bước 1 — Thăm khám và đánh dấu: đánh giá nền da, soát tiền sử và chống chỉ định, cho người bệnh làm các động tác biểu cảm, đánh dấu điểm tiêm độc tố rồi chốt vùng sẽ dưỡng nền da.
• Bước 2 — Làm sạch và ủ tê: tẩy trang, sát khuẩn, ủ thuốc tê bề mặt khoảng hai mươi tới ba mươi phút.
• Bước 3 — Tiêm dưỡng nền da: rải nhiều điểm nhỏ ở trung bì theo vùng đã định, lau sạch bề mặt sau khi xong.
• Bước 4 — Tiêm độc tố: thực hiện sau cùng, đúng các điểm đã đánh dấu từ đầu buổi, không xoa bóp sau tiêm.
• Bước 5 — Làm dịu và hướng dẫn theo dõi: chườm mát tại chỗ nếu cần, dặn chống nắng và nêu rõ các mốc tái khám.

Toàn bộ buổi thường gọn trong một giờ kể cả thời gian ủ tê, người bệnh sinh hoạt lại ngay sau đó.

Người phụ nữ soi gương quan sát vùng da mặt (hình minh họa).

7. Những việc cần tránh sau buổi tiêm

Các lưu ý dưới đây xuất phát từ mũi độc tố, tức bước cuối, nên áp cho cả buổi gộp. Chi tiết hơn nằm trong bài về kiêng sau tiêm.

• Không xoa bóp, day hay massage mặt trong ít nhất hai mươi tư giờ.
• Không nằm úp mặt, không cúi gập đầu lâu trong vài giờ đầu.
• Tránh xông hơi, phòng tập nóng và rượu bia trong ngày đầu.
• Không đắp mặt nạ, không lăn dụng cụ chăm sóc da lên vùng vừa tiêm.
• Chống nắng và dưỡng ẩm như thường lệ; không cần kiêng khem ăn uống đặc biệt.

Các sẩn nhỏ nổi lên tại điểm tiêm dưỡng nền da là diễn biến dự kiến và thường xẹp trong vòng một ngày; vài vết bầm nhỏ mờ dần trong khoảng một tuần. Phù nề còn tăng sau mốc đó thì cần theo dõi kỹ hơn.

8. Khi nào nên đi khám

Cần tái khám khi xuất hiện các biểu hiện sau; đây là những diễn biến nằm ngoài dự kiến, cần được bác sĩ xử trí sớm.

• Một bên mi sụp xuống, cung mày lệch hẳn so với bên kia, hoặc khó nhắm kín mắt.
• Nụ cười méo về một phía, khó mím môi hay giữ nước khi uống.
• Vùng tiêm phù nề, nóng đỏ, đau tăng lên sau ngày thứ ba, có thể kèm sốt — nghi nhiễm khuẩn tại chỗ.
• Sẩn hoặc nốt cứng khu trú còn tồn tại quá hai tuần ở chỗ tiêm dưỡng nền da.
• Da chỗ tiêm nhợt màu, hiện vân lưới hoặc đau dữ dội ngay sau mũi tiêm.
• Nổi mày đay (urticaria), khó thở, phù nề môi lưỡi — phản ứng toàn thân cần cấp cứu.

Người có bệnh lý thần kinh cơ, đang dùng thuốc chống đông, có thai hoặc đang cho con bú thuộc nhóm chống chỉ định hoặc cần cân nhắc riêng. Những trường hợp này cần được thăm khám và biện luận chỉ định trước khi lên lịch buổi gộp.

9. Câu hỏi thường gặp

Nguồn tham khảo

• Carruthers J, Burgess C, Day D, et al. "Consensus Recommendations for Combined Aesthetic Interventions in the Face Using Botulinum Toxin, Fillers, and Energy-Based Devices". Dermatologic Surgery. 2016;42(5):586-597.
• Carruthers J, Fagien S, Matarasso SL; Botox Consensus Group. "Consensus recommendations on the use of botulinum toxin type A in facial aesthetics". Plastic and Reconstructive Surgery. 2004;114(6 Suppl):1S-22S.
• Kerscher M, Bayrhammer J, Reuther T. "Rejuvenating influence of a stabilized hyaluronic acid-based gel of nonanimal origin on facial skin aging". Dermatologic Surgery. 2008;34(5):720-726.
• Wu WTL. "Microbotox of the lower face and neck: evolution of a personal technique and its clinical effects". Plastic and Reconstructive Surgery. 2015;136(5 Suppl):92S-100S.

Việc gộp hay tách hai bước, cũng như lượng dùng cho từng vùng, cần quyết định sau khi thăm khám trực tiếp. Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh — 78 Ngô Quyền, Phường Thủ Dầu Một (Bình Dương cũ), TP. Hồ Chí Minh. Đặt lịch qua hotline 0869 238 117.