PHỐI HỢP THỦ THUẬT VÙNG RÃNH CƯỜI VÀ QUANH MIỆNG

Bài viết được biên duyệt chuyên môn bởi BS CKI Phạm Thị Lan Ninh — chuyên khoa Da liễu, Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh.

Vùng quanh miệng là nơi nhiều nhóm cơ bám vào nhau tại một điểm hẹp, da mỏng và dính sát lớp cơ, còn mạch máu thì chạy nông hơn so với phần lớn các vùng khác trên mặt. Đặc điểm giải phẫu đó khiến rãnh cười và nếp quanh môi vừa là nơi dễ nhìn thấy dấu hiệu lão hóa sớm, vừa là nơi mỗi mũi tiêm phải tính kỹ hơn.

Phần dưới mô tả cấu trúc của vùng này, ba nguồn tạo nên rãnh, trục mạch cần dè chừng, vai trò riêng của từng phương pháp và trật tự khi xếp nhiều bước vào một buổi. Bài không dựng sẵn liệu trình mẫu — chỉ định cụ thể được quyết sau thăm khám.

1. Vùng quanh miệng được cấu tạo khác phần còn lại của mặt

Ở má, giữa da và lớp cơ còn có các khoang mỡ đệm vào. Vùng quanh miệng (perioral region) thì khác: da gắn chặt vào cơ vòng môi (orbicularis oris), lớp đệm mỏng, nên mọi thay đổi thể tích bên dưới hiện ra trên bề mặt gần như ngay lập tức.

Ngay cạnh góc miệng có một điểm hội tụ cơ (modiolus) — nơi nhiều nhóm cơ cùng bám vào, trong đó có cơ hạ góc miệng (depressor anguli oris) kéo góc miệng đi xuống. Chính vì nhiều cơ chia nhau một khoảng rất hẹp mà một mũi tiêm lệch vài milimét ở đây đã đủ làm đổi biểu cảm, điều hiếm gặp ở vùng trán.

Hệ quả thực hành của cấu trúc này

Liều thuốc giãn cơ dùng quanh miệng nhỏ hơn hẳn các vùng khác, lượng chất làm đầy cũng dè dặt hơn, và mỗi bước đều được chia nhỏ. Ở vùng này, sự tiết chế quyết định kết quả nhiều hơn lượng vật liệu đưa vào.

Rãnh cười và các nếp quanh môi hiện rõ dần khi phần nền mô phía trên mất thể tích (hình minh họa).

2. Rãnh cười hình thành từ ba nguồn, không phải một

Rãnh cười (nasolabial fold) không phải một nếp nhăn đơn thuần trên da. Nó là ranh giới giữa hai vùng mô có số phận khác nhau theo thời gian, và được tạo nên bởi ba yếu tố chồng lên nhau:

• Mất thể tích và sa trượt của khoang mỡ má giữa: phần mô phía trên rãnh tụt xuống, đè lên đường rãnh vốn đã cố định sẵn, khiến bóng đổ sâu hơn.
• Dải dây chằng giữ da: dọc theo đường rãnh có những dải mô liên kết neo da vào lớp sâu. Chúng giữ nguyên vị trí trong khi phần mô xung quanh dịch chuyển, nên rãnh càng hằn rõ.
• Lực co kéo lặp lại của nhóm cơ nâng môi: mỗi lần cười, các cơ này kéo mô về phía trên ngoài; qua hàng chục năm, phần da tại đường gấp thay đổi cấu trúc.

Cách đọc này giải thích vì sao chỉ đổ đầy vào đúng đường rãnh thường không mang lại kết quả hài hòa. Khi nguồn gây rãnh nằm ở má giữa, phần nền đó được phục hồi trước; nhiều trường hợp sau bước này thì lượng chất làm đầy cần cho rãnh giảm đi rõ rệt.

3. Vì sao đây là vùng mạch máu cần dè chừng

Động mạch mặt đi lên men theo bờ ngoài của rãnh rồi tách ra nhánh cấp máu cho môi trên và môi dưới. Các nhánh môi này nằm ở độ sâu chừng năm tới sáu milimét; phần lớn chạy ở lớp dưới niêm mạc, một phần đáng kể đi xuyên trong cơ, còn vị trí ngay dưới da thì ít gặp hơn nhưng vẫn có.

Đáng chú ý hơn con số là mức dao động: đường đi của nhánh môi khác nhau theo từng người, và không khu vực nào quanh miệng được coi là không có nguy cơ, kể cả phần sát đường giữa. Vì vậy phần phòng ngừa tắc mạch (vascular occlusion) ở đây dựa vào kỹ thuật chứ không dựa vào một bản đồ chung.

Những điều chỉnh kỹ thuật thường dùng ở vùng này

• Lượng nhỏ, bơm chậm, áp lực nhẹ: giảm khả năng đẩy vật liệu vào lòng mạch nếu đầu kim chạm phải nhánh mạch.
• Chia nhiều mũi thay vì một mũi lớn: mỗi lần chỉ đưa vào một lượng rất ít, dễ dừng lại ngay khi có dấu hiệu bất thường.
• Chọn tầng đặt vật liệu có chủ đích: tránh tầng mà nhánh mạch hay đi qua tại đúng điểm định tiêm.
• Theo dõi tại chỗ ngay sau mũi tiêm: màu sắc da, cảm giác đau và mức tưới máu được kiểm trước khi chuyển sang bước kế tiếp.

4. Vai trò riêng của từng phương pháp tại vùng này

Mỗi phương pháp giải quyết một trong ba nguồn đã nêu, không phương pháp nào phủ hết cả ba:

• Chất làm đầy: bù phần thể tích đã mất ở má giữa và làm mềm phần rãnh còn lại. Đây là bước trả lại nền mô, nên thường đi trước trong kế hoạch.
• Thuốc giãn cơ liều thấp: giảm lực kéo xuống của cơ hạ góc miệng để góc miệng bớt trễ, và làm nhẹ các nếp dọc quanh môi. Liều ở đây thuộc nhóm nhỏ nhất trên mặt; phân biệt nếp nhăn động và nếp nhăn tĩnh quyết định bước này có được chỉ định hay không.
• Mũi tiêm phục hồi nền da: cải thiện độ ẩm và độ đàn hồi của vùng da quanh miệng, không tạo thể tích. Phù hợp khi vấn đề nằm ở chất lượng da chứ không ở bóng đổ.
• Chỉ nâng đỡ: tác động lên phần mô má phía trên, gián tiếp làm nhẹ rãnh. Sợi chỉ không đặt cắt ngang đường rãnh; đánh giá vùng má và viền hàm được làm trước khi quyết định.
• Năng lượng hội tụ: làm việc ở tầng sâu của má và đường viền hàm; riêng dải hẹp quanh môi thì hạn chế vì mô mỏng và có nhánh thần kinh đi qua.

Khi góc miệng trễ đi kèm nguyên nhân nằm ngoài nhóm cơ — chẳng hạn cấu trúc xương và lợi — thì mũi tiêm không phải hướng xử trí phù hợp, và người bệnh cần được nói rõ giới hạn này ngay từ buổi tư vấn.

5. Trật tự khi xếp nhiều bước vào một buổi

Trật tự dùng ở nhóm trẻ hóa là bước năng lượng đi trước, mũi tiêm đi sau. Áp vào vùng quanh miệng, chuỗi thường gặp là: năng lượng hội tụ hoặc chỉ nâng đỡ cho phần mô má, rồi tới chất làm đầy, sau cùng mới là thuốc giãn cơ.

Lý do của từng vị trí trong chuỗi

Bước năng lượng và bước nâng đỡ làm thay đổi vị trí của mô, nên đặt chúng trước để mũi tiêm sau đó được tính trên hình thể đã chỉnh. Chất làm đầy đi trước thuốc giãn cơ vì mũi tiêm thể tích đưa vào tầng sâu, còn thuốc giãn cơ nằm nông hơn và cần đánh giá lại biểu cảm sau khi nền mô đã đầy lại. Thứ tự này cũng đúng với lo ngại hay gặp rằng tiêm thể tích trước sẽ làm thuốc giãn cơ lan đi — trên thực hành, tiêm chất làm đầy xong rồi tiêm thuốc giãn cơ không gây hiện tượng đó.

Số bước trong một buổi được giữ ở mức hai tới ba can thiệp chính. Vượt quá ngưỡng này thì phù nề cộng lại khó dự đoán, và nếu có biến cố thì khâu truy ngược về bước nào gây ra sẽ kéo dài — trong khi biến cố mạch phải xử trí trong vài giờ đầu.

6. Nhóm gộp được và nhóm giữ tách ra

Khối dưới đây xếp các cặp thường gặp quanh vùng miệng theo thực hành đang dùng.

Cột bên phải không phải danh sách cấm vĩnh viễn — phần lớn chỉ là dời sang buổi khác. Khoảng cách giữa hai buổi tùy mức phản ứng của lần trước, nên được ấn định tại buổi tái khám chứ không đặt sẵn từ đầu.

Người bệnh tự theo dõi vùng má và quanh miệng tại nhà giữa hai buổi điều trị (hình minh họa).

7. Những nền da khiến bác sĩ đổi kế hoạch

Một số nền da làm thay đổi cả thứ tự lẫn chỉ định tại vùng này:

• Tiền sử mụn nước tái phát ở môi: thao tác quanh môi vốn nằm trong nhóm yếu tố khởi phát, nên thuốc dự phòng cho đợt tái phát được cân nhắc từ buổi tư vấn.
• Đang có viêm da quanh miệng: vùng này cần được điều trị ổn trước; tổn thương dạng sẩn đỏ quanh miệng dễ bị nhầm với mụn và càng nặng thêm nếu can thiệp vội.
• Da mỏng, nhiều mao mạch giãn: mức bầm sau mũi tiêm rõ hơn, nên lượng đưa vào mỗi lần được chia nhỏ và số buổi tăng lên.
• Đã tiêm nhiều lần ở cùng vùng: cần biết vật liệu nào đã đặt và đặt khi nào, vì vật liệu cũ ảnh hưởng tới lượng cần thêm và tới cách đọc một nốt sờ thấy nếu xuất hiện về sau.
• Đang dùng thuốc ảnh hưởng đông máu: khai trước để bác sĩ tính phần bầm và chuẩn bị xử trí, không tự ngưng thuốc đang điều trị bệnh nền.

Mỗi gương mặt có kiểu sa trượt riêng, độ dày mô riêng và nền xương riêng, nên hai người cùng than phiền về rãnh cười vẫn có thể nhận hai kế hoạch khác hẳn nhau. Phần kết quả nhìn thấy được còn phụ thuộc mức độ tổn thương ban đầu, cơ địa và việc tái khám có đúng hẹn hay không.

8. Khi nào nên đi khám

• Da vùng môi hoặc cánh mũi chuyển màu tím loang, kèm đau nhiều hơn mức dự kiến ngay trong buổi hoặc vài giờ sau — cần liên hệ lập tức.
• Rối loạn thị giác, đau quanh hốc mắt sau một mũi tiêm ở tầng giữa mặt.
• Môi yếu, nói vướng hoặc cười lệch rõ sau khi tiêm thuốc giãn cơ quanh miệng.
• Sưng một bên nhiều hơn bên kia và còn tăng lên vào ngày thứ ba, thay vì giảm dần.
• Xuất hiện khối sờ thấy ở vùng đã tiêm sau vài tuần hoặc vài tháng, nhất là khi kèm đỏ và đau khi ấn.
• Mụn nước mọc thành chùm quanh môi trong những ngày đầu sau thủ thuật.

9. Câu hỏi thường gặp

Nguồn tham khảo

• Sundaram H, Liew S, Signorini M, et al. "Global Aesthetics Consensus: Hyaluronic Acid Fillers and Botulinum Toxin Type A—Recommendations for Combined Treatment and Optimizing Outcomes in Diverse Patient Populations". Plastic and Reconstructive Surgery. 2016;137(5):1410-1423.
• Cotofana S, Alfertshofer M, Schenck TL, et al. "Anatomy of the Superior and Inferior Labial Arteries Revised: An Ultrasound Investigation and Implication for Lip Volumization". Aesthetic Surgery Journal. 2020;40(12):1327-1335.
• Milla GL, dos Santos HCS, de Sousa MC, et al. "Anatomical Distribution of the Superior and Inferior Labial Arteries: A Cadaveric, Systematic Review, and Meta-analysis Study". Aesthetic Plastic Surgery. 2026;50(15):6446-6456.
• Foster JA, Aakalu VK, Freitag SK, et al. "Vision-Threatening Complications of Soft Tissue Fillers: A Report by the American Academy of Ophthalmology". Ophthalmology. 2025 (doi 10.1016/j.ophtha.2025.01.020).
• Jones DH, Fitzgerald R, Cox SE, et al. "Preventing and Treating Adverse Events of Injectable Fillers: Evidence-Based Recommendations From the American Society for Dermatologic Surgery Multidisciplinary Task Force". Dermatologic Surgery. 2021;47(2):214-226.
• Bộ Y tế. "Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh da liễu" — Quyết định số 75/QĐ-BYT ngày 13/01/2015, bài Herpes simplex và bài Viêm da tiếp xúc.

Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh — 78 Ngô Quyền, Phường Thủ Dầu Một (Bình Dương cũ), TP. Hồ Chí Minh. Để được đánh giá cấu trúc vùng giữa mặt và quanh miệng rồi xếp các bước phù hợp, người bệnh đặt lịch khám qua hotline 0869 238 117.