VÌ SAO KHÔNG NÊN LÀM QUÁ BA THỦ THUẬT TRONG MỘT BUỔI

Bài viết được biên duyệt chuyên môn bởi BS CKI Phạm Thị Lan Ninh — chuyên khoa Da liễu, Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh.

Gộp nhiều can thiệp vào cùng một lần hẹn là cách làm thường quy của thẩm mỹ nội khoa hiện nay, mục đích là rút ngắn số lần đi lại mà vẫn giữ nguyên liều của từng bước. Nhưng số lượng gộp được không mở vô hạn: một buổi hợp lý thường dừng ở hai đến ba thủ thuật, và cái trần đó có cơ sở sinh học chứ không phải quy ước cho dễ nhớ.

Mỗi can thiệp đều khởi phát một đợt viêm cấp tại chỗ, để lại một đường vào mô và cần thời gian ủ tê riêng. Khi xếp quá nhiều thủ thuật trong một buổi, bốn thứ bị ảnh hưởng cùng lúc: mức phù nề, khả năng truy căn nguyên nếu có biến chứng, hiệu lực của lớp thuốc tê, và độ tin cậy khi đánh giá kết quả từng bước.

1. Một thủ thuật được đếm như thế nào

Cùng một buổi điều trị có thể được gọi là hai bước hay năm bước tùy cách đặt tên dịch vụ. Cách đếm có ý nghĩa lâm sàng là đếm theo số lần mô bị can thiệp thật sự: mỗi lần đưa vật liệu vào mô, mỗi lần truyền năng lượng gây tổn thương nhiệt có kiểm soát, mỗi lần tác động hóa học lên thượng bì đều tính là một thủ thuật.

Đếm theo lớp mô, không theo tên dịch vụ

Các bước phụ trợ không nằm trong con số: làm sạch, chiếu đèn trị liệu, ủ mặt nạ làm dịu, bôi chống nắng cuối buổi đều không tạo tổn thương mô. Một buổi gồm tẩy trang, peel hóa học, chiếu đèn rồi bắn laser vẫn chỉ là hai thủ thuật. Ngược lại, có buổi chỉ nghe tên một liệu trình mà gộp ba can thiệp ở ba lớp mô khác nhau.

Người bệnh nằm trên giường điều trị trong phòng thủ thuật da liễu (hình minh họa).

2. Trần phù nề của một buổi điều trị

Mọi can thiệp trên da đều mở một đáp ứng viêm cấp tại chỗ — đó chính là thứ được trông đợi, vì không có đợt sửa chữa thì không có collagen mới. Đáp ứng này kéo theo giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch và thoát dịch ra khoảng kẽ, biểu hiện bên ngoài là phù nề (edema) kèm cảm giác căng tức.

Mỗi thủ thuật đơn lẻ đều có mức phù nề dự kiến riêng, thường dịu trong một đến ba ngày. Vấn đề là các mức này không cộng theo phép cộng đơn giản: khi hai hay ba đường can thiệp cùng rơi vào một vùng, mô vốn đã tăng tính thấm thoát dịch nhiều hơn tổng của từng lần làm riêng.

Phù nề nhiều không chỉ là chuyện tạm thời

Phù nề lan tỏa làm mất các mốc giải phẫu cần cho những bước tiêm sau, nên nguy cơ đặt sai lớp tăng lên. Mô căng cũng chèn ép vi tuần hoàn tại chỗ, không có lợi cho giai đoạn lành thương. Ở vùng mi mắt hay quanh miệng, nơi mô lỏng lẻo và dễ giữ dịch, mức nề cộng dồn khiến người bệnh phải nghỉ nhiều ngày hơn.

3. Biến chứng: còn truy được căn nguyên hay không

Đây là lý do có trọng lượng nhất và cũng ít được nói tới nhất. Thủ thuật nào cũng có một tỷ lệ tác dụng không mong muốn khác không, dù nhỏ. Khi chỉ gộp hai hoặc ba bước, một tổn thương xuất hiện sau đó vẫn khoanh được về một bước cụ thể, căn cứ là lớp mô, vùng và thời điểm xuất hiện.

Gộp quá nhiều bước thì khả năng đó mất đi. Một nốt cứng xuất hiện sau ba tuần có thể là phản ứng u hạt với vật liệu tiêm, có thể là xơ hóa sau tổn thương nhiệt, cũng có thể do một tụ dịch nhỏ chưa tan. Không khoanh được bước gây ra thì lần sau không biết nên bỏ bước nào, giữ bước nào.

Lần đầu dùng một vật liệu thì nên để nó đứng riêng

Lần đầu người bệnh tiếp xúc một loại chất mới, việc để nó đi một mình giúp đánh giá mức dung nạp mà không bị nhiễu. Sau khi biết người bệnh dung nạp tốt, những buổi kế tiếp mới gộp vào nhóm hai đến ba thủ thuật. Cách này không chậm hơn bao nhiêu, nhưng đổi lại là một hồ sơ theo dõi sạch.

4. Thời gian ủ tê và ngưỡng chịu đựng trên ghế

Phần lớn thủ thuật trẻ hóa cần thuốc tê bề mặt (topical anesthetic) ủ khoảng hai mươi tới ba mươi phút. Hiệu lực của lớp tê này có cửa sổ thời gian: đạt đỉnh rồi nhạt dần. Một buổi gộp hai đến ba bước thường vừa khít cửa sổ đó; xếp thêm bước thứ tư, thứ năm thì những bước cuối rơi vào lúc tê đã nhạt.

Cả hai cách xử lý đều không tối ưu. Ủ tê lại lần nữa thì tổng lượng thuốc tê bôi lên một diện da lớn tăng lên, điều cần cân nhắc vì thuốc tê bề mặt vẫn hấp thu qua da. Làm tiếp khi tê đã nhạt thì người bệnh căng cứng, khó giữ yên, mà những bước tiêm đòi hỏi mô ở trạng thái nghỉ.

5. Đánh giá kết quả từng bước bị nhiễu

Mỗi phương pháp có đường diễn biến riêng. Phần bù thể tích thấy ngay trên ghế; phần co rút do năng lượng rõ dần sau sáu tới mười hai tuần; phần cải thiện nền da nhờ kích thích sinh học đi chậm nhất, thường sang tháng thứ hai, thứ ba mới đọc được. Khi ba đường này chạy song song trên cùng một vùng, việc quy một thay đổi về đúng bước đã tạo ra nó trở nên rất khó.

Giữ số lượng ở mức hai đến ba thủ thuật cho phép tái khám theo mốc và đọc được đóng góp của từng bước, từ đó điều chỉnh liệu trình theo đáp ứng thật. Đó cũng là tinh thần của hướng trẻ hóa tự nhiên theo từng bước có kiểm soát.

6. Chọn hai đến ba thủ thuật nào cho một buổi

Khác lớp mô và khác cơ chế lành thương

Trần số lượng chỉ là một nửa câu trả lời; nửa còn lại là chọn đúng tổ hợp, vì hai thủ thuật đặt sai cặp còn rủi ro hơn ba thủ thuật đặt đúng cặp. Tổ hợp hợp lý là tổ hợp mà các bước làm việc ở những lớp khác nhau và huy động những cơ chế khác nhau: một bước lo lớp sâu, một bước lo nền da, một bước lo cơ hoặc tuyến bã. Ngược lại, hai bước đều bóc tách thượng bì trong một lần hẹn là kiểu cộng dồn cần tránh.

Thứ tự trong buổi cũng do cơ chế quy định: với trẻ hóa, bước dùng năng lượng đi trước rồi mới tới bước tiêm, để năng lượng không tác động lên vật liệu vừa đặt và để các mốc giải phẫu còn rõ. Với điều trị sẹo thì thứ tự đảo lại, bước tạo tổn thương bề mặt mạnh nhất để sau cùng. Trình tự từng cặp đã bàn riêng trong bài về thứ tự thủ thuật.

Khi nào nên bớt xuống còn một bước

• Da đang trong đợt viêm: trứng cá bùng phát, chàm hay nhiễm khuẩn tại vùng định làm thì hoãn.
• Từng nổi nốt muộn sau một mũi tiêm thẩm mỹ: tách từng bước để truy được căn nguyên nếu tái diễn.
• Vùng điều trị rộng: gộp trên toàn mặt làm phù nề lan tỏa, khó đánh giá tuần đầu.
• Có sự kiện gần: lịch hẹn phải tính lùi đủ xa để mô dịu.
• Người lớn tuổi, nhiều bệnh nền: ưu tiên buổi ngắn, ít bước.

Bác sĩ trao đổi với người bệnh trong buổi tư vấn tại phòng khám (hình minh họa).

7. Khi nào nên đi khám

Nề nhẹ, vài vết bầm và cảm giác căng ở vùng vừa can thiệp trong vài ngày đầu đều nằm trong diễn biến dự kiến. Các dấu hiệu dưới đây thì khác, cần được thăm khám lại.

• Da chỗ vừa tiêm nhợt màu, tím hoặc hiện vân lưới kèm đau dữ dội — nghi tắc mạch (vascular occlusion); đây là tình huống cấp cứu.
• Mắt nhìn mờ, sụp mi hoặc nhức hốc mắt sau can thiệp vùng quanh mắt, mũi, thái dương.
• Từ ngày thứ ba trở đi mà cơn đau còn nặng thêm.
• Sốt kèm vùng điều trị nóng đỏ, sưng lan rộng, chảy dịch.
• Nề chưa dịu sau một tuần, hoặc nề trở lại sau khi đã hết.
• Nốt cứng, khối gồ hay vùng chai xuất hiện muộn sau vài tuần.

Người dùng thuốc chống đông, mắc bệnh tự miễn hoặc từng nổi nốt muộn sau một mũi tiêm thẩm mỹ nên được khám và tư vấn trước khi gộp nhiều bước; khâu chăm sóc sau thủ thuật cũng phải theo dõi sát hơn.

8. Câu hỏi thường gặp

Nguồn tham khảo

• Carruthers J, Burgess C, Day D, et al. "Consensus Recommendations for Combined Aesthetic Interventions in the Face Using Botulinum Toxin, Fillers, and Energy-Based Devices". Dermatologic Surgery. 2016;42(5):586-597.
• Urdiales-Galvez F, Delgado NE, Figueiredo V, et al. "Preventing the Complications Associated with the Use of Dermal Fillers in Facial Aesthetic Procedures: An Expert Group Consensus Report". Aesthetic Plastic Surgery. 2017;41(3):667-677.
• Signorini M, Liew S, Sundaram H, et al. "Global Aesthetics Consensus: Avoidance and Management of Complications from Hyaluronic Acid Fillers". Plastic and Reconstructive Surgery. 2016;137(6):961e-971e.
• Kouba DJ, LoPiccolo MC, Alam M, et al. "Guidelines for the use of local anesthesia in office-based dermatologic surgery". Journal of the American Academy of Dermatology. 2016;74(6):1201-1219.

Số bước phù hợp cho một buổi phụ thuộc vùng điều trị, nền da và bệnh nền từng người, nên cần quyết định sau thăm khám trực tiếp. Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh — 78 Ngô Quyền, Phường Thủ Dầu Một (Bình Dương cũ), TP. Hồ Chí Minh. Đặt lịch qua hotline 0869 238 117.