TIÊM FILLER VÀ BOTOX CÙNG MỘT BUỔI: THỨ TỰ VÀ LƯU Ý

Bài viết được biên duyệt chuyên môn bởi BS CKI Phạm Thị Lan Ninh — chuyên khoa Da liễu, Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh.

Filler và botox là hai nhóm vật liệu tiêm xử trí hai vấn đề khác nhau của gương mặt: chất làm đầy bù lại phần thể tích hao hụt theo tuổi, còn botox làm giãn nhóm cơ kéo da tạo nếp nhăn. Vì hai cơ chế tách biệt và hai lớp tiêm khác nhau, việc thực hiện cả hai trong cùng một buổi là lựa chọn thường quy chứ không phải ngoại lệ.

Vấn đề thực tế không nằm ở chỗ có nên gộp hay không, mà ở thứ tự hai bước và cách đặt mỗi vật liệu đúng lớp giải phẫu của nó. Nội dung dưới đây trình bày trình tự đang áp dụng tại phòng khám, giải thích lo ngại thường gặp về việc thuốc lan sang cơ lân cận, và nêu các mốc theo dõi sau buổi tiêm.

1. Hai thủ thuật xử trí hai loại nếp nhăn khác nhau

Nếp nhăn động và nếp nhăn tĩnh

Nếp nhăn động (dynamic wrinkles) chỉ xuất hiện khi cơ co: vết chân chim lúc cười, nếp cau mày, nếp ngang trán. Căn nguyên là hoạt động của nhóm cơ bám da bên dưới, nên hướng xử trí là làm giãn đúng nhóm cơ đó bằng botulinum toxin.

Nếp nhăn tĩnh (static wrinkles) và các rãnh sâu vẫn còn nguyên khi gương mặt ở trạng thái nghỉ. Chúng hình thành do mất thể tích mô mỡ sâu, tiêu xương và chùng mô nâng đỡ, nên làm giãn cơ không giải quyết được. Phần thiếu hụt này cần được bù lại bằng chất làm đầy đặt đúng lớp.

Vì vậy filler và botox không thay thế cho nhau. Một gương mặt vừa có rãnh cười sâu vừa có nếp cau mày rõ thì cần cả hai, và đó là lý do hai thủ thuật này hay được chỉ định cùng lúc.

Bác sĩ đeo găng tiêm vào vùng trán của người bệnh đang nằm, đầu đội mũ phẫu thuật (hình minh họa).

2. Vì sao filler và botox thường đi chung một buổi

• Hai lớp tiêm tách biệt: chất làm đầy thường đặt sâu, sát màng xương hoặc trong lớp mỡ sâu; botox đi vào lớp cơ hoặc lớp trung bì tùy chỉ định. Hai vật liệu không chiếm cùng một khoang mô nên không cản trở nhau.
• Kết quả nhìn cân đối hơn: xử trí thể tích mà bỏ qua nếp nhăn động, hoặc ngược lại, thường để lại cảm giác lệch pha giữa các vùng trên gương mặt.
• Cơ được làm giãn giúp giữ chất làm đầy ổn định hơn: nhóm cơ hoạt động mạnh liên tục tác động lên khối vật liệu vừa đặt; giảm bớt lực co cơ tại chỗ là yếu tố có lợi cho độ bền của kết quả.
• Giảm số lần can thiệp: một lần ủ tê, một lần sát khuẩn, một lần nghỉ dưỡng thay vì hai, và chỉ một mốc tái khám để theo dõi đáp ứng.

3. Thứ tự tại phòng khám: chất làm đầy trước, botox sau

Trình tự đang áp dụng tại phòng khám đặt phần bù thể tích lên trước, phần làm giãn cơ xuống sau. Lý do thuộc về thực hành: thể tích cần được ước lượng khi mô còn vận động tự nhiên. Nếu làm giãn cơ trước, đường nét vùng đó thay đổi tạm thời và bác sĩ dễ ước lượng sai lượng vật liệu cần đặt, dẫn tới chỉnh sửa thêm ở lần tái khám.

Lo ngại thuốc lan sang cơ lân cận

Một thắc mắc thường gặp là mũi chất làm đầy tiêm trước có đẩy botox lan sang nhóm cơ không mong muốn hay không. Trên thực hành, điều này không xảy ra khi hai bước được đặt đúng lớp. Mức khuếch tán của botulinum toxin phụ thuộc vào thể tích dung dịch pha loãng, liều và kỹ thuật tiêm, chứ không phụ thuộc vào khối vật liệu nằm ở lớp sâu hơn.

Theo các hướng dẫn điều trị hiện nay, hai thủ thuật này được xếp vào nhóm phối hợp tiêu chuẩn và có thể thực hiện trong cùng buổi. Điểm cần kiểm soát không nằm ở thứ tự mà ở việc chọn đúng lớp tiêm, đúng liều cho từng vùng và tránh các vùng giải phẫu nguy hiểm về mạch máu.

4. Mỗi thủ thuật đảm nhận vùng nào trên mặt

Bảng dưới đây mô tả cách phân vai thường gặp giữa hai nhóm vật liệu. Chỉ định cụ thể vẫn do bác sĩ quyết định sau khi thăm khám từng gương mặt.

5. Một buổi tiêm phối hợp diễn ra thế nào

• Bước 1 — Thăm khám và đánh giá: bác sĩ quan sát gương mặt ở trạng thái nghỉ và khi vận động cơ, phân định phần nào là nếp nhăn động, phần nào là thiếu hụt thể tích, khai thác tiền sử dị ứng và các chống chỉ định, rồi đánh dấu vùng can thiệp.
• Bước 2 — Sát khuẩn và ủ tê: làm sạch lớp trang điểm, sát khuẩn tại chỗ và ủ tê bề mặt cho vùng dự kiến can thiệp.
• Bước 3 — Đặt chất làm đầy: tiêm theo đúng lớp giải phẫu của từng vùng, vừa làm vừa đánh giá lại độ cân xứng hai bên.
• Bước 4 — Tiêm botox: xử trí các nhóm cơ đã đánh dấu, liều tính theo độ dày và lực co cơ của từng người.
• Bước 5 — Làm dịu và dặn dò: chườm mát nếu cần, hướng dẫn chăm sóc tại nhà và hẹn mốc tái khám sau khoảng hai tuần để theo dõi đáp ứng.

Chăm sóc trong những ngày đầu

Trong 24 giờ đầu, người bệnh cần giữ tư thế đầu cao khi nằm, tránh xông hơi, tránh vận động gắng sức và tránh nằm sấp. Không tự ý day ấn vùng vừa tiêm. Trang điểm nên lùi lại sau khi các điểm kim đã khép. Chi tiết chăm sóc có trong bài chăm sóc sau tiêm.

Người phụ nữ cầm gương soi, thoa kem dưỡng lên vùng má (hình minh họa).

6. Trường hợp cần cân nhắc riêng

Buổi phối hợp vẫn phải lùi lại hoặc thu hẹp phạm vi trong các tình huống sau. Đây là quyết định đưa ra sau thăm khám, không phải quy tắc áp chung cho mọi người bệnh.

• Đang có nhiễm khuẩn tại chỗ trên vùng dự kiến can thiệp, hoặc đang trong đợt bùng phát mụn viêm ở vùng đó.
• Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú.
• Có bệnh lý thần kinh cơ, vì nhóm này dung nạp botulinum toxin kém hơn.
• Đang dùng thuốc chống đông hoặc có rối loạn đông máu, do nguy cơ bầm máu cao hơn.
• Tiền sử phản ứng với chất làm đầy đã tiêm trước đó, hoặc vùng dự kiến can thiệp từng có tác dụng không mong muốn.
• Có tiền sử sẹo lồi hoặc herpes quanh môi, cần dự phòng trước khi can thiệp vùng môi.

7. Khi nào nên đi khám

Bầm máu (ecchymosis) nhỏ tại điểm kim và phù nề nhẹ trong 24 đến 48 giờ đầu là diễn biến thường gặp, phần lớn tự thuyên giảm mà không cần xử trí gì thêm. Những biểu hiện dưới đây thì khác, cần liên hệ phòng khám ngay.

• Da đổi màu bất thường ngay tại bàn tiêm: nhợt trắng, tím sẫm hoặc nổi hình vân lưới. Đây là dấu hiệu nghi tắc mạch, thuộc nhóm cấp cứu.
• Đau không thuyên giảm mà nặng dần lên từ ngày thứ hai trở đi.
• Rối loạn thị giác sau can thiệp vùng quanh mắt hoặc thái dương: nhìn mờ, nhìn đôi, nhức sâu trong hốc mắt.
• Sụp mi hoặc mất cân xứng nét mặt xuất hiện muộn sau vài ngày.
• Biểu hiện nhiễm khuẩn: sốt, vùng can thiệp nóng và đỏ lan rộng, chảy dịch đục.
• Khối cứng mới nổi lên dưới da hoặc chỗ phồng lệch tồn tại quá hai tuần.

8. Câu hỏi thường gặp

Nguồn tham khảo

• Sundaram H, Liew S, Signorini M, et al. “Global Aesthetics Consensus: Hyaluronic Acid Fillers and Botulinum Toxin Type A — Recommendations for Combined Treatment and Optimizing Outcomes in Diverse Patient Populations”. Plastic and Reconstructive Surgery. 2016;137(5):1410.
• Carruthers J, Burgess C, Day D, et al. “Consensus Recommendations for Combined Aesthetic Interventions in the Face Using Botulinum Toxin, Fillers, and Energy-Based Devices”. Dermatologic Surgery. 2016;42(5):586–597.
• Chao YYY. “A Single-visit Approach Using Fillers and IncobotulinumtoxinA: Full Face Enhancement in Asian Patients”. Plastic and Reconstructive Surgery — Global Open. 2018;6(10):e1909.
• Yi KH. “Energy-based devices and hyaluronic acid filler, polymer filler, and threads: cadaveric study”. Journal of Cosmetic Dermatology. 2024;23(11):3488–3492.

Người bệnh đang cân nhắc tiêm filler và botox trong cùng một buổi nên được thăm khám để bác sĩ phân định rõ phần nào là nếp nhăn động, phần nào là thiếu hụt thể tích, rồi lên kế hoạch cho từng vùng. Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh — 78 Ngô Quyền, Phường Thủ Dầu Một, TP. Hồ Chí Minh. Đặt lịch thăm khám qua hotline 0869 238 117.