SAU TIÊM FILLER BAO LÂU MỚI NÊN LÀM HIFU TRÊN CÙNG VÙNG

Bài viết được biên duyệt chuyên môn bởi BS CKI Phạm Thị Lan Ninh — chuyên khoa Da liễu, Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh.

Khi gộp nhiều can thiệp trẻ hóa vào cùng một buổi, trật tự thường quy là chiếu năng lượng trước rồi mới tiêm. Vì vậy câu hỏi về khoảng cách chỉ thật sự đặt ra ở chiều ngược lại: chất làm đầy đã nằm trong mô từ một buổi trước, và người bệnh muốn làm HIFU trên đúng vùng đó.

Siêu âm hội tụ cường độ cao (high-intensity focused ultrasound) không tác động dàn đều trên bề mặt mà dồn năng lượng thành những điểm đông nhiệt (thermal coagulation point) ở độ sâu đặt trước. Nếu độ sâu đó trùng với lớp mô đang chứa vật liệu, hai thứ gặp nhau. Điều cần làm rõ trước khi quyết định làm HIFU không phải chuyện an toàn — mà là phần vật liệu đã tiêm có hao đi hay không.

1. Chiều nào mới cần tính khoảng cách

Hai chiều phối hợp cần được tách bạch ngay từ buổi thăm khám. Chiều thứ nhất là gộp trong cùng một buổi: chiếu siêu âm hội tụ trước, tiêm ngay sau đó. Trật tự này nằm trong các khuyến cáo phối hợp hiện nay và cũng là thực hành thường quy — người bệnh không phải chờ ngày nào, không phải đi lại thêm lần nào. Chi tiết trật tự đó nằm ở bài về HIFU và filler cùng buổi.

Chiều thứ hai mới sinh ra câu hỏi: mũi tiêm đã làm xong từ trước, nay mới tính làm HIFU lên cùng vùng. Lúc này vật liệu còn đang tích hợp vào mô, phù nề tại chỗ chưa lui hết, hình thể quan sát được chưa phải kết quả cuối. Chỉ định cho chiều này phụ thuộc ba thứ: thời điểm mũi tiêm trước, loại vật liệu đã dùng, và độ sâu mà đầu phát nhắm tới.

Đầu phát của thiết bị được đưa trên vùng gò má, người bệnh nằm trên giường thủ thuật và có che chắn vùng mắt (hình minh họa).

2. Nhiệt hội tụ gặp vật liệu đã nằm trong mô

Nguyên lý của thiết bị là dồn sóng âm về một tiêu điểm nhỏ, đẩy nhiệt độ tại đó lên mức làm đông vón sợi collagen, trong khi lớp da phía trên gần như không bị ảnh hưởng. Hiệu quả nâng đỡ đến từ phản ứng co rút và tạo mô mới quanh các điểm đông nhiệt rải rác đó, theo diễn biến nhiều tuần sau buổi chiếu — cơ chế này được mô tả kỹ hơn trong bài về nâng cơ HIFU.

Vật liệu nhóm axit hyaluronic (hyaluronic acid) là một khối gel ngậm nước, mạng liên kết giữa các phân tử trong khối gel đó không bền với nhiệt. Khi tiêu điểm nhiệt rơi đúng vào khối vật liệu, một phần mạng liên kết bị cắt, phần gel đó mất khả năng giữ nước và được dọn đi sớm hơn dự kiến. Đó là cơ chế hao vật liệu, không phải một phản ứng viêm tại chỗ.

Ba độ sâu của đầu phát và lớp mô đặt vật liệu

Mỗi đầu phát chỉ nhả nhiệt ở một độ sâu cố định: nông nhất là lớp bì, sâu hơn là lớp mỡ dưới da, sâu nhất là lớp cân cơ. Mức chồng lấn vì vậy tùy mặt phẳng mà vật liệu được đặt — mũi tiêm nông trong lớp bì chịu ảnh hưởng của đầu phát nông, còn khối vật liệu đặt sát nền xương thì nằm ngoài tầm của những đầu phát thường dùng cho mặt. Đây là lý do một người được chỉ định chiếu ngay, người khác lại được hẹn lùi lại: cùng một thiết bị, khác mặt phẳng tiêm.

3. Dữ kiện đo được trên mô học

Thời điểm nên làm HIFU sau một mũi tiêm đã được đo trực tiếp thay vì suy luận. Một nghiên cứu mô bệnh học trên mười bốn người tình nguyện tiêm vật liệu vào bốn ô da cùng điều kiện: một ô đối chứng, ba ô còn lại lần lượt được chiếu siêu âm hội tụ ngay trong giờ đầu, ở mốc hai tuần và ở mốc bốn tuần. Cả bốn ô đều được sinh thiết, lượng vật liệu còn lại do một chuyên gia mô bệnh học không biết nhóm chấm điểm.

Kết quả xếp thành một trật tự rõ. Ô chiếu trong giờ đầu và ô chiếu ở mốc hai tuần đều hao vật liệu có ý nghĩa thống kê so với lúc ban đầu, với khoảng một nửa số người tham gia ghi nhận hao ở mỗi ô. Ô chiếu ở mốc bốn tuần không còn khác biệt có ý nghĩa. Không ô nào xuất hiện viêm hay u hạt. Cỡ mẫu này nhỏ nên không đem suy ra cho mọi loại vật liệu được, song hướng của dữ kiện thì nhất quán.

Vì sao mốc bốn tuần khác mốc hai tuần

Khối gel mới tiêm cần thời gian đạt mức ngậm nước cân bằng và để mô liên kết xung quanh bao lấy nó. Giai đoạn chưa ổn định là giai đoạn dễ tổn thất nhất: gel còn ngậm nhiều nước, mạng liên kết chịu nhiệt kém, phần bị cắt chưa được mô xung quanh giữ lại. Tới khoảng mốc một tháng, khối vật liệu đã tích hợp và nằm trong một nền mô có tổ chức, nên cùng mức nhiệt ấy lại ít gây hao hơn.

4. Hao vật liệu khác với mất an toàn

Đây là chỗ hay bị trộn lẫn khi tư vấn. Dữ kiện mô bệnh học nói trên không ghi nhận viêm, không ghi nhận u hạt ở bất kỳ mốc chiếu nào. Một loạt theo dõi hơn một trăm người được chiếu siêu âm hội tụ kèm mũi tiêm trong khoảng sáu tháng cũng cho thấy tác dụng không mong muốn của việc phối hợp không khác của từng can thiệp đứng riêng: phần lớn là tụ máu và phù nề tại chỗ, chỉ một trường hợp bùng phát nhiễm virus herpes được xem là liên quan.

Nói cách khác, lý do lùi lịch không phải vì chiếu lên vùng đã tiêm gây nguy hiểm, mà vì chiếu quá sớm có thể làm mất một phần công của mũi tiêm vừa làm. Tổn thất đó thuộc về hiệu quả và chi phí, nên quyết định hợp lý là xếp lịch sao cho cả hai bước đều phát huy, không phải né bước nào. Mức dung nạp của từng người một khác, phụ thuộc cơ địa, loại vật liệu và vùng can thiệp, nên thời điểm cụ thể được chốt ở buổi tái khám. Phần việc của người bệnh là theo dõi vùng đã tiêm theo đúng hướng dẫn chăm sóc sau tiêm cho tới khi phù nề lui hẳn.

5. Loại vật liệu và vùng đổi câu trả lời

Không phải chất làm đầy nào cũng diễn biến giống nhau dưới tác động của nhiệt. Nhóm chứa canxi hydroxyapatit (calcium hydroxylapatite) có cấu trúc hạt khoáng treo trong chất mang nên ít chịu ảnh hưởng hơn khối gel axit hyaluronic thuần. Đó là lý do loại vật liệu được cân nhắc ngay từ buổi thăm khám đầu tiên, nếu người bệnh dự kiến phối hợp cả thiết bị năng lượng lẫn mũi tiêm.

Vùng tiêm quyết định mức chồng lấn

Vùng gò má và đường viền hàm là nơi hai can thiệp dễ gặp nhau nhất, vì đó vừa là vùng nhận nhiều vật liệu vừa là vùng chỉ định chính của thiết bị nâng đỡ. Ngược lại, vùng quanh mắt và môi gần như không được chiếu bằng các đầu phát dùng cho nâng đỡ tầng sâu, nên bài toán chồng lấn ở đó nhẹ hơn, đổi lại mức thận trọng khi tiêm lại cao hơn. Mức dung nạp của từng vùng được mô tả trong bài về khám trước tiêm, còn hướng xử trí khi phần vật liệu cũ bị vón thì xem bài tiêm tan.

Người bệnh tự theo dõi vùng gò má và đường viền hàm trước gương khi phù nề tại chỗ đã lui hẳn (hình minh họa).

6. Khi nào nên đi khám

• Vùng tiêm nhợt trắng, đau vượt mức dự kiến, vệt tím loang hình mạng lưới, nhìn mờ hoặc nhìn đôi — liên hệ ngay trong giờ đầu, đây là dấu hiệu tắc mạch.
• Sau buổi chiếu xuất hiện vệt đỏ sậm thành dải, bọng nước hoặc trợt da — tổn thương do nhiệt ở lớp nông, cần được xử trí thay vì tự bôi.
• Tê bì kéo dài, yếu một nhóm cơ mặt, méo khi nói hoặc khi cười sau buổi chiếu.
• Nốt chắc mới nổi ở vùng đã tiêm, ban đỏ và đau tăng lên khi ấn — nhất là lúc trùng một đợt nhiễm khuẩn hoặc sau tiêm vắc xin.
• Phần đã làm đầy xẹp nhanh, hai bên mất cân xứng, hoặc phù nề không lui sau mốc hai tuần.

7. Câu hỏi thường gặp

Nguồn tham khảo

• Vachiramon V, Rutnin S, Patcharapojanart C, Chittasirinuvat N. "The effect of combined of hyaluronic acid dermal filler and microfocused ultrasound treatment: A clinicopathological study". Journal of Cosmetic Dermatology. 2023;22(3):792-797.
• Carruthers J, Burgess C, Day D, et al. "Consensus Recommendations for Combined Aesthetic Interventions in the Face Using Botulinum Toxin, Fillers, and Energy-Based Devices". Dermatologic Surgery. 2016;42(5):586-597.
• Fabi SG, Goldman MP, Mills DC, et al. "Combining Microfocused Ultrasound With Botulinum Toxin and Temporary and Semi-Permanent Dermal Fillers: Safety and Current Use". Dermatologic Surgery. 2016;42(Suppl 2):S168-S176.
• Jones DH, Fitzgerald R, Cox SE, et al. "Preventing and Treating Adverse Events of Injectable Fillers: Evidence-Based Recommendations From the American Society for Dermatologic Surgery Multidisciplinary Task Force". Dermatologic Surgery. 2021;47(2):214-226.
• Baranska-Rybak W, Lajo-Plaza JV, Walker L, Alizadeh N. "Late-Onset Reactions after Hyaluronic Acid Dermal Fillers: A Consensus Recommendation on Etiology, Prevention and Management". Dermatologic Therapy (Heidelberg). 2024;14(7):1767-1785.
• Vachiramon V, Namasondhi A, Anuntrangsee T, et al. "A study of combined microfocused ultrasound and hyaluronic acid dermal filler in the treatment of enlarged facial pores in Asians". Journal of Cosmetic Dermatology. 2021;20(11):3467-3474.

Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh — 78 Ngô Quyền, Phường Thủ Dầu Một (Bình Dương cũ), TP. Hồ Chí Minh. Người bệnh đã tiêm chất làm đầy và đang cân nhắc làm HIFU trên cùng vùng nên đặt lịch thăm khám để được đánh giá phần vật liệu còn trong mô và chọn thời điểm phù hợp, qua hotline 0869 238 117.