Ghẻ ngứa: dấu hiệu phân biệt với dị ứng và chàm

Ghẻ ngứa: dấu hiệu nào giúp phân biệt với dị ứng và chàm?

Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh tại Thủ Dầu Một, Bình Dương thường gặp nhiều trường hợp người bệnh đến khám vì ngứa kéo dài, nhất là ngứa nhiều về đêm, bôi thuốc dị ứng hoặc thuốc chàm nhưng không cải thiện rõ. Một trong những nguyên nhân cần nghĩ đến trong nhóm này là ghẻ ngứa.

Ghẻ ngứa là bệnh da do ký sinh trùng ghẻ gây ra. Bệnh có thể lây qua tiếp xúc da kề da kéo dài, đặc biệt trong gia đình, ký túc xá, nhà trẻ, môi trường sống chung hoặc giữa những người tiếp xúc gần. Biểu hiện của ghẻ đôi khi khá giống dị ứng, chàm hoặc viêm da tiếp xúc, nên nhiều người tự điều trị sai hướng trong thời gian dài.

Điểm quan trọng nhất khi phân biệt ghẻ ngứa với dị ứng và chàm là phải nhìn tổng thể: kiểu ngứa, thời điểm ngứa, vị trí tổn thương, người sống chung có bị ngứa không, và có thấy đường hầm ghẻ hoặc sẩn ngứa ở các vị trí đặc trưng hay không.

Ghẻ ngứa là gì?

Ghẻ ngứa là bệnh da do cái ghẻ Sarcoptes scabiei var. hominis gây ra. Cái ghẻ đào đường hầm rất nông trong lớp sừng của da, đẻ trứng và gây phản ứng viêm, làm người bệnh ngứa nhiều.

Ngứa trong bệnh ghẻ không chỉ do ký sinh trùng di chuyển, mà còn do phản ứng miễn dịch của cơ thể với cái ghẻ, trứng và chất thải của chúng. Vì vậy, có người sau khi nhiễm ghẻ vài tuần mới bắt đầu ngứa rõ.

Ghẻ ngứa không phải là bệnh do “gan nóng” hay do cơ địa dị ứng đơn thuần. Đây là bệnh có nguyên nhân cụ thể, có khả năng lây, và cần điều trị đúng cách cho cả người bệnh lẫn các tiếp xúc gần khi phù hợp.

Vì sao ghẻ ngứa dễ bị nhầm với dị ứng và chàm?

Ghẻ, dị ứng và chàm đều có thể gây ngứa, đỏ da, nổi sẩn, trầy xước do gãi. Nếu chỉ nhìn một vùng da đang đỏ và gãi nhiều, đôi khi rất khó kết luận ngay từ đầu.

Người bệnh cũng thường đã bôi nhiều loại thuốc trước khi đến khám. Một số thuốc có thể làm tổn thương thay đổi hình dạng, giảm đỏ tạm thời nhưng không xử lý đúng nguyên nhân. Khi đó, hình ảnh bệnh trở nên không điển hình hơn.

Ở giai đoạn sớm, ghẻ có thể chỉ là những sẩn nhỏ rải rác, chưa thấy đường hầm rõ. Ở giai đoạn muộn, da có thể bị trầy xước, đóng mài, nhiễm trùng thứ phát hoặc dày da do gãi lâu ngày, làm bệnh càng giống chàm mạn tính.

Dấu hiệu gợi ý ghẻ ngứa hơn là dị ứng hoặc chàm

Ngứa nhiều về đêm

Ngứa về đêm là dấu hiệu rất gợi ý ghẻ. Người bệnh có thể ban ngày còn chịu được, nhưng tối đến hoặc khi nằm ngủ thì ngứa tăng rõ, gãi nhiều làm mất ngủ.

Dị ứng và chàm cũng có thể ngứa, nhưng nếu ngứa dữ dội về đêm, kéo dài nhiều ngày và không đáp ứng tốt với thuốc dị ứng thông thường, bác sĩ da liễu sẽ cần nghĩ đến ghẻ trong chẩn đoán phân biệt.

Nhiều người trong nhà cùng ngứa

Đây là một dấu hiệu rất quan trọng. Nếu một người bị ngứa, sau đó người sống chung, vợ chồng, con cái, bạn cùng phòng hoặc người tiếp xúc gần cũng ngứa theo, khả năng ghẻ cần được đặt ra.

Dị ứng và chàm thường không lây từ người này sang người khác. Vì vậy, tình huống nhiều người cùng ngứa, đặc biệt ngứa về đêm, là điểm khác biệt có giá trị.

Tổn thương nằm ở vị trí đặc trưng

Ghẻ thường xuất hiện ở các vùng da mỏng, nếp gấp hoặc vùng dễ tiếp xúc gần. Các vị trí hay gặp gồm kẽ ngón tay, cổ tay, khuỷu tay, nách, quanh rốn, eo, mông, bẹn, cơ quan sinh dục, núm vú ở nữ và vùng sinh dục ở nam.

Ở trẻ nhỏ, tổn thương có thể gặp ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, da đầu hoặc mặt nhiều hơn so với người lớn.

Có đường hầm ghẻ

Đường hầm ghẻ là một đường nhỏ, ngoằn ngoèo hoặc hơi gồ nhẹ trên da, dài vài milimet đến hơn 1 cm. Cuối đường hầm có thể có chấm nhỏ tương ứng vị trí cái ghẻ.

Không phải trường hợp nào cũng dễ thấy đường hầm ghẻ. Nếu người bệnh gãi nhiều, bôi thuốc nhiều hoặc tổn thương bị viêm, đường hầm có thể bị che lấp.

Sẩn ngứa dai dẳng ở vùng sinh dục hoặc bẹn

Ở nam giới, các sẩn cục ngứa ở bìu, dương vật hoặc vùng bẹn là dấu hiệu khá gợi ý ghẻ. Một số trường hợp bị nhầm với viêm nang lông, dị ứng hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Việc thăm khám trực tiếp giúp đánh giá đúng hơn và tránh tự bôi thuốc không phù hợp ở vùng da nhạy cảm.

Ghẻ ngứa khác dị ứng như thế nào?

Dị ứng da thường liên quan đến một yếu tố khởi phát như thức ăn, thuốc, mỹ phẩm, hóa chất, côn trùng, thời tiết hoặc môi trường. Tổn thương có thể nổi nhanh, lan nhanh, đôi khi kèm mề đay, phù nề hoặc đỏ da từng đợt.

Ghẻ ngứa thường tiến triển dai dẳng hơn, ngứa tăng về đêm, có vị trí phân bố đặc trưng và có yếu tố lây trong người sống chung. Thuốc chống dị ứng có thể làm giảm ngứa phần nào nhưng không diệt được cái ghẻ.

Vì vậy, nếu đã điều trị theo hướng dị ứng nhưng vẫn ngứa kéo dài, đặc biệt có người sống cùng cũng ngứa, nên đi khám da liễu để kiểm tra lại.

Ghẻ ngứa khác chàm như thế nào?

Chàm là nhóm bệnh viêm da mạn tính hoặc tái phát, thường liên quan đến hàng rào bảo vệ da, cơ địa, kích ứng hoặc dị ứng tiếp xúc. Chàm có thể gây đỏ da, khô da, bong vảy, nứt da, dày da và ngứa.

Ghẻ ngứa là bệnh do ký sinh trùng gây ra. Bệnh có thể làm da bị chàm hóa do gãi nhiều, nên nhìn bên ngoài có thể giống chàm. Tuy nhiên, nếu chỉ điều trị chàm mà bỏ sót ghẻ, người bệnh vẫn ngứa và có nguy cơ lây cho người khác.

Trong thực tế, có những trường hợp ghẻ và chàm cùng tồn tại: ghẻ gây ngứa, người bệnh gãi nhiều làm da viêm, khô, chàm hóa. Khi đó bác sĩ cần xử lý nguyên nhân ghẻ trước hoặc song song với kiểm soát viêm da.

Bác sĩ da liễu chẩn đoán ghẻ ngứa bằng cách nào?

Chẩn đoán ghẻ thường dựa vào phối hợp giữa khai thác bệnh sử, khám da toàn thân và đánh giá các vị trí đặc trưng.

Bác sĩ sẽ hỏi kỹ về thời gian ngứa, ngứa có tăng về đêm không, có ai trong nhà cùng ngứa không, đã bôi thuốc gì, có tiếp xúc gần với người bị ngứa hay không, và tổn thương bắt đầu từ vùng nào.

Soi da bằng dermoscopy

Tại Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh, bác sĩ có thể sử dụng DermLite DL5 để soi da trong các trường hợp nghi ngờ ghẻ. Dermoscopy có thể giúp quan sát rõ hơn đường hầm ghẻ và dấu hiệu gợi ý cái ghẻ ở cuối đường hầm.

Soi da không phải lúc nào cũng thay thế hoàn toàn các phương pháp khác, nhưng là công cụ hữu ích khi tổn thương nhỏ, không điển hình hoặc đã bị gãi nhiều.

Soi tìm cái ghẻ hoặc trứng ghẻ khi cần

Một số trường hợp có thể cần lấy bệnh phẩm từ tổn thương nghi ngờ để quan sát dưới kính hiển vi. Nếu thấy cái ghẻ, trứng hoặc chất thải của ghẻ, chẩn đoán sẽ chắc chắn hơn.

Tuy nhiên, không phải lúc nào xét nghiệm cũng tìm thấy ký sinh trùng, nhất là khi số lượng cái ghẻ ít hoặc vị trí lấy mẫu chưa đúng. Vì vậy, bác sĩ vẫn cần kết hợp lâm sàng và yếu tố dịch tễ.

Điều trị ghẻ ngứa cần lưu ý điều gì?

Điều trị ghẻ không chỉ là bôi thuốc cho một vùng đang ngứa. Nếu điều trị không đúng cách, bệnh có thể kéo dài hoặc tái nhiễm từ người sống chung.

Dùng thuốc diệt ghẻ đúng chỉ định

Thuốc điều trị ghẻ có thể là thuốc bôi hoặc thuốc uống tùy trường hợp. Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào tuổi, cân nặng, tình trạng mang thai, mức độ tổn thương, bệnh nền và khả năng tuân thủ điều trị.

Người bệnh không nên tự dùng thuốc uống hoặc bôi thuốc diệt ghẻ không rõ hướng dẫn, nhất là ở trẻ nhỏ, phụ nữ có thai, người có bệnh nền hoặc tổn thương lan rộng.

Điều trị người tiếp xúc gần

Nếu chỉ điều trị một người nhưng người sống chung vẫn còn ghẻ, bệnh rất dễ tái lại. Vì vậy, trong nhiều trường hợp, người tiếp xúc gần cần được đánh giá và điều trị đồng thời theo hướng dẫn của bác sĩ.

Xử lý quần áo, khăn, chăn ga phù hợp

Quần áo, khăn, chăn ga dùng gần thời điểm điều trị nên được giặt nước nóng nếu phù hợp chất liệu, phơi khô kỹ hoặc xử lý theo hướng dẫn. Những vật dụng không giặt được có thể được để riêng trong túi kín một thời gian theo khuyến cáo phù hợp.

Không lạm dụng corticoid để giảm ngứa

Corticoid có thể làm giảm viêm và giảm ngứa tạm thời, nhưng không diệt được cái ghẻ. Nếu lạm dụng, tổn thương có thể thay đổi, dễ nhiễm trùng thứ phát hoặc che lấp dấu hiệu bệnh.

Sau điều trị ghẻ, vì sao vẫn còn ngứa?

Sau khi điều trị đúng, cảm giác ngứa có thể chưa hết ngay. Một số người vẫn còn ngứa trong vài tuần do phản ứng viêm còn tồn tại sau khi cái ghẻ đã được kiểm soát.

Tuy nhiên, nếu ngứa tăng dần, xuất hiện tổn thương mới, người sống chung chưa điều trị hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng như mủ, đau, sưng nóng, người bệnh cần tái khám để đánh giá lại.

Khi nào nên đi khám da liễu?

Người bệnh nên đi khám khi có ngứa kéo dài, ngứa nhiều về đêm, tổn thương ở kẽ tay, cổ tay, bẹn, sinh dục, quanh rốn hoặc nhiều người trong nhà cùng ngứa.

Cũng nên khám nếu đã bôi thuốc dị ứng, thuốc chàm hoặc thuốc mua ngoài tiệm nhưng không cải thiện rõ. Việc khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân và tránh điều trị kéo dài sai hướng.

Câu hỏi thường gặp về ghẻ ngứa

Ghẻ ngứa có tự khỏi không?

Thông thường ghẻ ngứa không nên chờ tự khỏi. Vì đây là bệnh do ký sinh trùng và có khả năng lây, người bệnh cần được điều trị đúng để kiểm soát bệnh và giảm nguy cơ lây cho người tiếp xúc gần.

Ghẻ ngứa có phải do ở bẩn không?

Không nên hiểu đơn giản như vậy. Ghẻ có thể gặp ở nhiều nhóm người và lây qua tiếp xúc gần. Vệ sinh kém hoặc sống đông người có thể làm bệnh dễ lan hơn, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất.

Bị ghẻ có cần điều trị cả nhà không?

Nhiều trường hợp cần đánh giá và điều trị người sống chung hoặc người tiếp xúc gần, kể cả khi triệu chứng chưa rõ. Bác sĩ sẽ hướng dẫn cụ thể tùy tình huống.

Sau bôi thuốc ghẻ bao lâu thì hết ngứa?

Ngứa có thể giảm dần sau điều trị nhưng không phải lúc nào hết ngay. Nếu ngứa kéo dài, nặng hơn hoặc xuất hiện tổn thương mới, người bệnh nên tái khám.

Ghẻ ngứa có cần soi da không?

Không phải ca nào cũng bắt buộc soi da, nhưng dermoscopy bằng DermLite DL5 có thể hỗ trợ bác sĩ quan sát tổn thương nghi ngờ, nhất là khi biểu hiện không điển hình.

Ghẻ ngứa có giống chàm không?

Có thể giống ở biểu hiện ngứa, đỏ da, trầy xước và dày da do gãi. Điểm khác là ghẻ có yếu tố lây, ngứa nhiều về đêm và thường có vị trí tổn thương đặc trưng.

Kết luận

Ghẻ ngứa dễ bị nhầm với dị ứng và chàm vì cùng gây ngứa, đỏ da và trầy xước. Tuy nhiên, các dấu hiệu như ngứa nhiều về đêm, nhiều người trong nhà cùng ngứa, tổn thương ở kẽ tay, cổ tay, bẹn, sinh dục hoặc quanh rốn là những gợi ý quan trọng.

Nếu đang bị ngứa kéo dài hoặc đã điều trị theo hướng dị ứng, chàm nhưng chưa cải thiện, người bệnh nên được bác sĩ da liễu thăm khám trực tiếp để xác định đúng nguyên nhân.

Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh
Địa chỉ: 78 Ngô Quyền, phường Phú Cường, TP. Thủ Dầu Một, Bình Dương
Hotline: 0869 238 117

Đăng ký tư vấn trực tiếp cùng Bác sĩ Da liễu

Nếu bạn cần tư vấn về các vấn đề da, hãy để lại thông tin để được thăm khám trực tiếp cùng đội ngũ Bác sĩ Da liễu tại Phòng khám Dr Lan Ninh