Viêm nang lông do Malassezia: mụn li ti ngứa ở ngực lưng

Viêm nang lông do Malassezia: khi mụn li ti ở ngực lưng thực ra là nấm

Nhiều người ở vùng khí hậu nóng ẩm như Thủ Dầu Một thường gặp tình trạng nổi nhiều nốt li ti, đều nhau ở ngực, lưng, vai, kèm cảm giác ngứa, nhất là khi ra mồ hôi. Vì nhìn giống mụn nên không ít người tự dùng sản phẩm trị mụn hoặc thậm chí dùng kháng sinh đường uống nhưng tình trạng không cải thiện, đôi khi còn nhiều hơn. Một trong những nguyên nhân thường bị bỏ sót của bệnh cảnh này là viêm nang lông do nấm men Malassezia.

Tại Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh, bác sĩ tiếp cận các sẩn mủ ở thân mình theo hướng thăm khám trực tiếp, đánh giá hình thái, khai thác yếu tố thuận lợi và soi nấm khi cần, thay vì mặc định mọi nốt nổi trên da đều là mụn. Hiểu đúng bản chất giúp tránh điều trị sai hướng kéo dài.

Vì sao nấm Malassezia gây viêm nang lông?

Malassezia là nấm men ưa dầu (lipophilic), là một thành phần bình thường của hệ vi sinh trên da, đặc biệt ở vùng nhiều tuyến bã. Trong điều kiện thuận lợi, nấm này có thể tăng sinh quá mức trong lòng nang lông, sử dụng chất bã làm nguồn dinh dưỡng và kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ. Kết quả là các sẩn và sẩn mủ nhỏ, đồng dạng, kèm ngứa. Đây là lý do bệnh hay xuất hiện ở vùng tiết bã nhiều và ở người có làn da dầu.

Theo các tổng quan lâm sàng những năm gần đây, các yếu tố thuận lợi thường gặp gồm: môi trường nóng ẩm, đổ mồ hôi nhiều, mặc đồ bó sát gây bí bách, da dầu, dùng kháng sinh phổ rộng kéo dài, dùng corticoid hoặc thuốc ức chế miễn dịch, đái tháo đường và một số tình trạng suy giảm miễn dịch. Ở khí hậu nhiệt đới, yếu tố mồ hôi và bí bách đóng vai trò quan trọng, giải thích vì sao bệnh khá phổ biến và hay tái phát.

Phân biệt với mụn trứng cá và viêm nang lông do vi khuẩn

Vì cùng là các nốt sẩn mủ nên ba tình trạng này dễ bị gộp chung. Một vài đặc điểm dưới đây giúp định hướng phân biệt:

Một điểm rất thực tế: bệnh thường không đỡ, thậm chí nặng hơn khi dùng kháng sinh trị mụn trứng cá, vì kháng sinh làm thay đổi hệ vi sinh và tạo điều kiện cho nấm men phát triển. Ngoài ra, khi đã trót bôi corticoid, biểu hiện có thể bị che mờ và khó chẩn đoán hơn. Phân biệt rõ với viêm nang lông do vi khuẩn cũng quan trọng vì hai bệnh cần hướng điều trị khác nhau.

Vì sao bệnh hay dai dẳng và tái phát?

Vì Malassezia là nấm men thường trú trên da của hầu hết mọi người, mục tiêu điều trị là đưa số lượng nấm trở về mức không gây viêm, chứ không phải loại bỏ hoàn toàn vĩnh viễn. Khi yếu tố thuận lợi vẫn còn (nóng ẩm, mồ hôi, da dầu, bí bách), nấm có thể tăng sinh trở lại. Đó là lý do nhiều người thấy bệnh cải thiện rồi lại nổi sau một thời gian. Việc kiểm soát yếu tố nền và theo dõi duy trì theo hướng dẫn của bác sĩ giúp giảm nguy cơ tái phát, nhưng không có nghĩa là điều trị một lần là khỏi hẳn.

Bác sĩ chẩn đoán bằng gì?

Chẩn đoán dựa trên hình thái lâm sàng kết hợp một vài công cụ hỗ trợ. Soi nấm bằng cách lấy bệnh phẩm tại sẩn mủ rồi soi tươi với dung dịch KOH giúp tìm bào tử nấm men trong nang lông; đây là xét nghiệm có giá trị khi còn nghi ngờ. Soi da (dermoscopy) bằng DermLite DL5 và đèn Wood có thể hỗ trợ định hướng, và đáp ứng với thuốc kháng nấm cũng là một bằng chứng gián tiếp. Bài viết này không thay thế việc thăm khám trực tiếp, vì chẩn đoán cuối cùng cần bác sĩ đánh giá tổng thể.

Hướng xử trí theo nguyên tắc

Nguyên tắc điều trị là xác định đúng bệnh, loại bỏ yếu tố làm nặng và dùng thuốc kháng nấm phù hợp. Việc kiểm soát yếu tố thuận lợi rất quan trọng: hạn chế để mồ hôi đọng lâu, tắm và thay đồ sau khi vận động, ưu tiên quần áo thoáng, thận trọng với việc lạm dụng kháng sinh kéo dài. Về thuốc, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng nấm bôi tại chỗ; với trường hợp lan rộng hoặc dai dẳng, có thể cân nhắc thuốc kháng nấm đường uống. Mọi thuốc đều do bác sĩ kê sau thăm khám, không nên tự mua dùng.

Về kỳ vọng, các quan sát lâm sàng cho thấy phần lớn trường hợp cải thiện sau vài tuần điều trị kháng nấm, trong đó đường uống thường cho đáp ứng nhanh hơn so với chỉ bôi tại chỗ; tuy nhiên đây chủ yếu là dữ liệu từ nghiên cứu quan sát cỡ nhỏ, và tái phát là điều thường gặp nên có thể cần điều trị duy trì. Hiệu quả cụ thể tùy mức độ bệnh, cơ địa, bệnh nền và mức độ tuân thủ, nên không thể cam kết một kết quả giống nhau cho mọi người.

Tóm lại, không phải nốt nào nổi ở ngực lưng cũng là mụn; viêm nang lông do Malassezia là một nguyên nhân dễ bị bỏ sót và cần điều trị theo hướng kháng nấm. Nếu tình trạng ngứa, dai dẳng, tái phát hoặc trị mụn mãi không đỡ, bạn không nên tự điều trị kéo dài. Để được thăm khám và tư vấn cá nhân hóa, vui lòng liên hệ Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh — 78 Ngô Quyền, Phường Thủ Dầu Một, TP. Hồ Chí Minh. Hotline: 0869 238 117.