MỤN CÓC DO HPV TRÊN DA: CÁC THỂ VÀ LỰA CHỌN ĐIỀU TRỊ

Bài viết được biên duyệt chuyên môn bởi BS CKI Phạm Thị Lan Ninh — chuyên khoa Da liễu, Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh.

Mụn cóc là những nốt sần cứng trên da do virus HPV gây ra, quen mặt tới mức nhiều người từng có ít nhất một nốt trong đời. Điều khiến chúng gây bối rối là không phải nốt nào cũng giống nhau và không phải cách trị nào cũng hợp với mọi nốt. Có thể cùng gọi là mụn cóc nhưng một nốt ở mu bàn tay, một nốt phẳng trên mặt và một nốt sâu dưới lòng bàn chân lại đòi hỏi cách nhìn khác nhau. Bài này đặt các thể cạnh nhau và soi các lựa chọn điều trị để bạn hiểu bác sĩ cân nhắc gì, còn hướng đi cụ thể vẫn nằm ở buổi khám. Cách điều trị đúng để nốt không lan rộng được bàn riêng trong bài mụn cóc HPV: điều trị đúng để giảm lan rộng.

Các thể mụn cóc trên da khác nhau thế nào

Bảng dưới đặt các thể hay gặp cạnh nhau theo hình dạng, vị trí ưa thích và điểm nhận dạng. Biết mình thuộc thể nào giúp hình dung vì sao bác sĩ lại chọn hướng xử lý này thay vì hướng kia.

Sự phân thể này không chỉ để gọi tên. Một nốt ở lòng bàn chân ăn sâu và chịu lực sẽ khó xử lý hơn một nốt nông ở mu tay, còn nốt phẳng trên mặt lại đòi hỏi hướng nhẹ nhàng để tránh sẹo. Riêng nốt ở lòng bàn chân rất hay bị nhầm với chai chân, và phân biệt đúng là bước đầu tiên, được nói kỹ trong bài mụn cóc lòng bàn chân dễ nhầm với chai chân.

Vì sao mụn cóc do HPV lại dai dẳng và hay tái phát

Virus HPV cư trú trong các tế bào ở lớp thượng bì, phần nông của da, và thúc lớp sừng dày lên tạo thành nốt. Vấn đề là virus có thể nằm cả ở vùng da quanh nốt trông vẫn bình thường, nên khi ta chỉ loại bỏ phần nhìn thấy, phần ẩn vẫn có thể khởi phát nốt mới sau đó. Đây là lý do các nốt này thường cần vài lần xử lý và vẫn có khả năng quay lại, chứ không phải do làm sai cách.

Yếu tố miễn dịch cũng đóng vai trò lớn. Cơ thể cần thời gian nhận diện virus rồi mới dọn dẹp, và tốc độ này khác nhau ở mỗi người, giải thích vì sao có người khỏi nhanh, có người dai dẳng. Ở người có miễn dịch suy giảm, nốt thường nhiều và cứng đầu hơn. Chính vì gốc rễ nằm ở virus và miễn dịch nên không cách nào bảo đảm nốt sẽ biến mất và ở yên mãi; mục tiêu thực tế là làm sạch tổn thương và giảm lây lan.

Các lựa chọn điều trị mụn cóc gồm những gì

Điểm cần nhớ trước tiên là không có một phương pháp duy nhất hợp cho mọi trường hợp; mỗi hướng có ưu và nhược riêng, và bác sĩ chọn dựa trên thể, vị trí, số lượng và cả cơ địa người bệnh. Nhóm bôi tại chỗ với acid salicylic bào mòn dần lớp sừng và kích thích da đáp ứng, là hướng khởi đầu quen thuộc cho nốt thông thường ở tay chân. Áp lạnh bằng nitơ lỏng phá tổn thương bằng cách làm đông lạnh, thường cần lặp lại vài lần và có thể gây đau, rộp.

Với nốt lớn, dai dẳng hoặc ở vị trí khó, bác sĩ có thể cân nhắc các thủ thuật phá hủy tổn thương như đốt điện hoặc laser để loại bỏ phần sùi, luôn kèm chẩn đoán đúng trước khi làm. Việc đốt tổn thương da bằng năng lượng cần được cân nhắc kỹ và kiểm soát, như phân tích trong bài đốt tổn thương da bằng laser CO2: vì sao cần chẩn đoán đúng. Dù chọn hướng nào, các thuốc và thủ thuật đều do bác sĩ chỉ định sau khi khám, không nên tự ý làm tại nhà với nốt ở mặt, gần mắt hay ở người tiểu đường.

Chọn cách điều trị nào cho từng tình huống

Bảng sau phác khung bác sĩ hay nghiêng theo, còn quyết định thật vẫn tùy tổn thương cụ thể và đặc điểm mỗi người.

Có nên để mụn cóc tự khỏi không

Đây là câu bác sĩ hay được hỏi, và câu trả lời thẳng là có thể, trong một số tình huống. Một phần đáng kể hạt cơm tự lui khi hệ miễn dịch dọn được virus, nên với nốt nhỏ, không đau, không ở vị trí phiền toái và không lan, việc theo dõi mà chưa can thiệp là một lựa chọn chính đáng chứ không phải lười biếng. Không điều trị luôn nên được đặt lên bàn như một phương án, bên cạnh các hướng chủ động.

Đổi lại, chờ đợi có cái giá của nó: thời gian tự lui khó đoán, có thể kéo dài, và trong lúc đó nốt có thể lây sang vùng khác hoặc sang người khác. Vì vậy chờ hay can thiệp không phải chuyện đúng sai tuyệt đối, mà là cân nhắc giữa phiền toái, nguy cơ lây và mong muốn của mỗi người. Mức cải thiện và tốc độ ra sao còn tùy thể tổn thương, cơ địa và đáp ứng miễn dịch, nên đây là quyết định nên bàn cùng bác sĩ thay vì tự áp một con đường.

Khi nào nên đi khám da liễu vì mụn cóc

Bạn nên đi khám khi nốt lan nhanh, mọc nhiều, gây đau khi đi lại, nằm ở mặt hoặc gần mắt, hoặc khi bạn không chắc đó có đúng là mụn cóc hay không. Người có bệnh nền như tiểu đường hoặc suy giảm miễn dịch cũng nên đi khám sớm thay vì tự xử lý. Một lý do quan trọng nữa là có những tổn thương da khác trông giống hạt cơm nhưng bản chất khác, nên việc chẩn đoán đúng trước khi làm gì là cần thiết.

Đi khám không có nghĩa là sẽ can thiệp ngay; nhiều khi bác sĩ chỉ xác nhận chẩn đoán, giải thích các lựa chọn và cùng bạn quyết định chờ hay xử lý. Với các nốt ở vùng mặt hoặc cần cân nhắc thủ thuật, việc hỏi kỹ bác sĩ trước khi làm giúp tránh sẹo và biến chứng không đáng có.

Câu hỏi thường gặp về mụn cóc do HPV

Nguồn tham khảo

• Cochrane Review — Topical treatments for cutaneous warts: acid salicylic có bằng chứng làm tăng tỷ lệ sạch nốt so với giả dược; áp lạnh và các hướng khác có hiệu quả thay đổi tùy cách làm.
• American Academy of Family Physicians — Treatment of nongenital cutaneous warts: không có phương pháp đơn lẻ nào hiệu quả cho mọi trường hợp; tỷ lệ tự khỏi của mụn cóc ngoài sinh dục khoảng 50–70% sau vài tháng, nên không điều trị luôn là một lựa chọn cần được nêu ra.
• Tài liệu chuyên môn về HPV và tổn thương da: cơ chế virus cư trú ở thượng bì và vai trò của miễn dịch trong việc nốt tự lui hay dai dẳng.

Mụn cóc do HPV không phải một khối đồng nhất mà là nhiều thể khác nhau, và chính sự khác nhau đó quyết định hướng xử lý cũng như mức khó dễ. Không có cách trị nào đúng cho tất cả: nốt nhẹ có thể chờ hoặc bôi thuốc, nốt sâu và dai dẳng cần thủ thuật và nhiều lần, còn nốt ở mặt lại đòi hỏi bàn tay cẩn thận để tránh dấu vết. Điều đúng cho nốt này có thể không hợp với nốt kia, và mọi thủ thuật đều nên có bác sĩ khám rồi mới quyết. Nếu bạn có nốt nghi là mụn cóc, nhất là khi nó lan, đau hoặc ở vị trí nhạy cảm, đừng tự cạy hay tự đốt mà hãy để bác sĩ da liễu đánh giá. Để được thăm khám và tư vấn, vui lòng liên hệ Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh — 78 Ngô Quyền, Phường Thủ Dầu Một, TP. Hồ Chí Minh. Hotline: 0869 238 117.