SẸO LỒI TÁI PHÁT SAU PHẪU THUẬT CẮT BỎ: VÌ SAO CẮT ĐƠN THUẦN KHÔNG ĐỦ

Bài viết được biên duyệt chuyên môn bởi BS CKI Phạm Thị Lan Ninh — chuyên khoa Da liễu, Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh.

Sẹo lồi tái phát sau phẫu thuật là gì

Sẹo lồi tái phát (recurrent keloid) là khối sẹo mọc trở lại ngay trên đường mổ, hoặc lan rộng hơn khối cũ, sau khi đã được cắt bỏ. Thường sẹo quay lại trong vòng nửa năm đến hai năm đầu, và không hiếm khi to hơn sẹo ban đầu. Đây là kết cục hay gặp nhất khi chỉ cắt sẹo lồi mà không làm gì thêm, đến mức các tài liệu chuyên môn đều thống nhất: cắt sẹo lồi đơn thuần là chưa đủ, phần lớn sẽ mọc lại.

Ngay cả tiêm corticoid sau mổ, nếu không đủ liều, không đủ lâu và không kèm biện pháp khác, cũng không bảo vệ được đường mổ. Người đã tái phát một lần cần được xem là có cơ địa sẹo lồi mạnh, và mọi bước tiếp theo nên dựa trên lộ trình trong bài điều trị sẹo lồi đa mô thức.

Vì sao dao mổ lại là kích thích mạnh nhất

Một vết thương mới trên cơ địa đã dễ sẹo

Mổ cắt sẹo tạo ra một vết thương mới, thường dài và sâu hơn vết thương ban đầu, trên một cơ thể đã chứng tỏ là nó phản ứng với vết thương bằng cách tạo sẹo quá mức. Nếu không thay đổi gì trong cách vết mổ lành, kết quả lặp lại là điều dễ đoán.

Đường khâu bị kéo căng

Cắt một khối sẹo lớn để lại khoảng trống, hai mép da bị kéo lại gần nhau và đường khâu chịu lực căng suốt nhiều tuần. Lực căng là thứ kích thích tạo sẹo mạnh nhất. Vì thế cùng một kỹ thuật mổ, sẹo ở ngực trước và vai mọc lại nhiều gấp vài lần so với sẹo ở dái tai, nơi da không bị kéo. Bác sĩ phải tính chuyện giảm lực căng ngay từ khi thiết kế đường mổ.

Mổ nhiều lần làm sẹo to hơn

Mỗi lần cắt lại là một đợt viêm mới trên diện rộng hơn; những sẹo lồi rất to thường là sẹo đã được mổ vài lần mà không có biện pháp đi kèm.

Nhận biết sớm sẹo lồi tái phát

Dấu hiệu sớm nhất thường ở mép đường mổ: một đoạn đỏ hơn phần còn lại, ngứa hoặc châm chích, sờ thấy cứng và dày lên, xuất hiện từ tháng thứ hai đến tháng thứ sáu sau mổ. Ở thời điểm này, vài mũi tiêm corticoid thường chặn được. Khi khối đã gồ rõ và lan ra ngoài đường mổ thì đã là tái phát thật sự. Tuy nhiên, không phải mọi thay đổi ở đường mổ đều là sẹo lồi mọc lại.

Điều trị khi sẹo lồi đã tái phát

Tiêm ngay khi mới chớm, không chờ khối to

Mép đường mổ vừa cứng và ngứa là lúc tiêm corticoid cho hiệu quả cao nhất với lượng thuốc ít nhất. Ngay ở bước này bác sĩ thường ghép tiêm với silicone và ép nếu vị trí cho phép, vì dùng một cách đơn lẻ dễ thất bại hơn nhiều so với phối hợp. Cách tiêm và số mũi đã có ở bài riêng về tiêm corticoid; điều quan trọng nhất với sẹo lồi tái phát là tiêm sớm và tiêm đều.

Phối hợp thuốc, laser và ép khi sẹo đã thành khối

Với sẹo tái phát đã dày, tiêm phối hợp corticoid với 5-FU là trục chính; laser mạch máu giúp giảm đỏ ngứa, laser CO2 vi điểm giúp đưa thuốc vào khối sẹo cứng; băng ép và silicone duy trì ít nhất nửa năm. Mục tiêu ở bước này là sẹo mềm, phẳng, hết triệu chứng, không phải xóa sẹo, và mức cải thiện tùy vị trí, tuổi sẹo và cơ địa.

Cắt lại: chỉ khi có kế hoạch đi kèm chặt chẽ

Mổ lần hai chỉ đặt ra khi sẹo quá lớn, gây co kéo hoặc không đáp ứng các bước trên, và phải có sẵn xạ trị sau mổ hoặc lịch tiêm corticoid quanh mổ và sau mổ, cộng silicone và ép. Nên chờ khoảng một năm sau lần mổ trước để sẹo ổn định rồi mới cân nhắc mổ lại.

Mổ thế nào để giảm nguy cơ mọc lại

Giảm lực căng đường mổ

Bác sĩ dùng các kỹ thuật để đường khâu không bị căng: khâu lớp sâu bằng chỉ giữ lực lâu, tạo hình chữ Z (Z-plasty) để đổi hướng lực kéo với vết mổ dài hoặc ở vùng lực căng cao, và với sẹo có vỏ thì cắt lõi sẹo (core excision) giữ lại một phần vỏ để che phủ thay vì kéo hai mép da lành lại với nhau.

Xạ trị sau mổ: biện pháp có nhiều dữ liệu nhất

Xạ trị bề mặt liều thấp (postoperative radiotherapy) bắt đầu ngay ngày đầu sau mổ là cách bổ trợ được nghiên cứu nhiều nhất, giúp tỷ lệ mọc lại giảm từ mức phần lớn xuống còn khoảng một phần năm hoặc thấp hơn, thấp nhất ở tai. Tác dụng phụ chủ yếu là đỏ da, đổi màu da tại chỗ. Xạ trị chỉ làm được ở bệnh viện có khoa xạ, nên với sẹo lớn ở ngực vai cần mổ, bác sĩ da liễu sẽ phối hợp chuyển tuyến.

Tiêm, silicone và ép ngay sau mổ

Khi không có xạ trị, tiêm corticoid ngay trong lúc mổ hoặc trong một hai tuần đầu rồi lặp lại hằng tháng trong vài tháng, cộng silicone và băng ép, là hướng bổ trợ thay thế. Ba lớp này nên đi cùng nhau, vì tiêm đơn độc sau mổ đã được chứng minh là chưa đủ.

Kết quả có thể mong đợi và cách theo dõi

Với phối hợp đầy đủ, khả năng mọc lại giảm nhiều nhưng không cách nào đưa về không. Nên theo dõi ít nhất một năm rưỡi đến hai năm, tái khám dày trong nửa năm đầu rồi thưa dần, và tiêm ngay khi mép sẹo chớm cứng. Khối cắt trước đây chưa từng được xét nghiệm mô mà nay mọc lại thì cần sinh thiết khối u da để loại trừ u thật.

Khi nào nên đi khám

• Sau cắt sẹo lồi vài tháng, một đoạn đường mổ đỏ hơn, ngứa và sờ cứng dày lên.
• Sẹo đã mọc lại to hơn khối cũ và bạn đang được đề nghị mổ lần hai mà không có kế hoạch xạ trị hay tiêm sau mổ.
• Đường mổ có nốt rỉ dịch, lộ chỉ hoặc sưng nóng đỏ đau.
• Khối cắt trước đây chưa từng được xét nghiệm mô và nay mọc lại.

Những câu hỏi thường gặp về sẹo lồi tái phát sau mổ

01 Cắt sẹo lồi rồi có bị mọc lại không?

Nếu chỉ cắt mà không có biện pháp đi kèm thì phần lớn mọc lại. Khi cắt kèm xạ trị sau mổ, hoặc tiêm corticoid, silicone và ép đầy đủ, nguy cơ giảm nhiều nhưng không cách nào đưa về không.

02 Sau mổ bao lâu thì biết sẹo lồi có tái phát hay không?

Dấu hiệu sớm thường xuất hiện từ tháng thứ hai đến tháng thứ sáu ở mép đường mổ: đỏ hơn, ngứa, sờ cứng dày lên. Cần theo dõi ít nhất một năm rưỡi đến hai năm vì một số trường hợp mọc lại muộn.

03 Tiêm corticoid sau mổ có đủ để sẹo không mọc lại không?

Chưa chắc. Tiêm sau mổ nếu không đủ liều, không đủ thời gian và không kèm silicone, ép hoặc xạ trị thì kết quả chẳng khác không tiêm. Phải làm đúng cách, đủ lâu và phối hợp nhiều lớp.

04 Sẹo đã tái phát có nên cắt lần hai không?

Chỉ khi sẹo quá lớn, co kéo hoặc không đáp ứng tiêm phối hợp, và phải có sẵn kế hoạch xạ trị hoặc tiêm quanh mổ, silicone, ép. Nên chờ khoảng một năm sau lần mổ trước để sẹo ổn định rồi mới cân nhắc.

Nguồn tham khảo

• Ogawa R. — The most current algorithms for the treatment and prevention of hypertrophic scars and keloids: a 2020 update, Plastic and Reconstructive Surgery 2022;149(1):79e–94e.
• Berman B., Flores F. — Recurrence rates of excised keloids treated with postoperative triamcinolone acetonide injections or interferon alfa-2b injections, Journal of the American Academy of Dermatology 1997;37(5):755–757.
• Ogawa R. và cộng sự — Postoperative electron-beam irradiation therapy for keloids and hypertrophic scars: retrospective study of 147 cases followed for more than 18 months, Plastic and Reconstructive Surgery 2003;111(2):547–553.
• Seth I. và cộng sự — Post-excisional radiotherapy for keloid treatment: a systematic review and meta-analysis, Journal of Plastic, Reconstructive and Aesthetic Surgery 2026;113:459–531 (106 bài, 10.745 sẹo lồi).
• Hwang N.H. và cộng sự — Effect of the biologically effective dose of electron beam radiation therapy on recurrence rate after keloid excision: a meta-analysis, Radiotherapy and Oncology 2022;173:146–153 (28 nghiên cứu, 3.128 sẹo lồi).
• Wang R. và cộng sự — Corticosteroid injection alone or combined with surgical excision of keloids versus other therapies including ionising radiotherapy: a systematic review and meta-analysis of RCTs, European Burn Journal 2021;2(2):41–54 (16 RCT).
• Jacobs C., Wilmink J. — Combined versus single treatment regimens for keloid therapy, JPRAS Open 2021;29:157–166 (204 người bệnh).
• Gold M.H. và cộng sự — Updated international clinical recommendations on scar management: part 2, Dermatologic Surgery 2014;40(8):825–831; Ogawa R. và cộng sự — Japan Scar Workshop consensus 2018, Burns and Trauma 2019;7:39.
• Casale J., Tiralongo J. — Radiation therapy in the treatment of keloids, StatPearls 2026; McGinty S., Siddiqui W.J. — Keloid, StatPearls 2023; Bệnh viện Da liễu Trung ương — Điều trị sẹo lồi và sẹo phì đại, dalieu.vn, 2021.

Sẹo lồi tái phát sau phẫu thuật gần như là kết cục mặc định của việc chỉ cắt mà không làm gì thêm, và mỗi lần mổ thêm không có bổ trợ lại làm sẹo lớn hơn. Nếu đường mổ của bạn đang đỏ, ngứa và cứng lên, hoặc bạn đang cân nhắc mổ lần hai, hãy đến khám để được đánh giá và xây dựng kế hoạch phối hợp trước khi can thiệp. Để được thăm khám và tư vấn, vui lòng liên hệ Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh — 78 Ngô Quyền, Phường Thủ Dầu Một, TP. Hồ Chí Minh. Hotline: 0869 238 117.