Đi trị sẹo rỗ, về thêm mảng trắng trên má: một ca thật tại phòng khám

Bài viết được biên duyệt chuyên môn bởi BS CKI Phạm Thị Lan Ninh — chuyên khoa Da liễu, Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh.

Người bệnh tới với hai vấn đề, trong khi lúc đầu chỉ có một

"Bác sĩ ơi, em đi trị sẹo rỗ mà giờ mặt em nổi mấy đốm trắng. Sẹo thì vẫn còn y vậy."

Đó là câu đầu tiên bác sĩ nghe được khi người bệnh ngồi xuống ghế khám và chỉ tay vào gò má. Trước đó vài tháng, người này đi làm sẹo rỗ tại một cơ sở chăm sóc da. Người ta dùng một loại thuốc chấm lên da, bảo là để làm đầy sẹo. Sau buổi làm, mặt đỏ rồi bong, chuyện đó đã được dặn trước nên không ai lo.

Vấn đề xuất hiện muộn hơn nhiều. Khi vùng đỏ lặn hẳn, trên má hiện ra những mảng da trắng hơn hẳn xung quanh. Ban đầu tưởng da mới còn non nên nhạt màu, để ít lâu sẽ đều lại. Nhưng nhiều tháng trôi qua, mảng trắng vẫn nằm nguyên đó.

Và điều khiến bác sĩ chú ý nhất khi khám không phải là mảng trắng. Đó là chuyện sẹo rỗ vẫn còn nguyên. Người bệnh bỏ tiền, chịu đau, chịu bong tróc, để rồi đổi một vấn đề lấy hai vấn đề.

Bác sĩ nhìn thấy gì trên da

Ảnh dưới đây chụp tại phòng khám, đăng với sự đồng ý bằng văn bản của người bệnh. Ảnh đã cắt bỏ hoàn toàn phần mặt có thể nhận ra người, chỉ giữ lại vùng da cần nói tới.

Trên gò má có nhiều mảng nhạt màu nằm rải rác, cái to cái nhỏ không đều nhau. Bờ của chúng không sắc nét mà loang dần ra vùng da bình thường, và vài mảng nằm sát nhau tới mức gần như dính lại thành một vệt. Chính cái kiểu loang thành vệt đó nói lên rằng thuốc đã được đưa lên cả một vùng da, chứ không phải từng điểm rời rạc.

Nhìn kỹ hơn thì thấy hai chi tiết nữa. Thứ nhất, lỗ chân lông vẫn còn nguyên ngay bên trong vùng da trắng — điều này về sau hóa ra lại quan trọng. Thứ hai, rải rác vẫn còn mấy vết lõm nhỏ: đó chính là những cái sẹo rỗ mà người bệnh đi làm để xóa đi.

Soi da: chỗ bác sĩ thấy tiếc, và chỗ bác sĩ thấy còn hy vọng

Mắt thường chỉ thấy được màu da. Muốn biết bên dưới còn lại gì thì phải soi. Bác sĩ đưa máy soi da cầm tay lên đúng vùng trắng đó, và đây là hình thu được.

Phần lớn khung hình là một vùng trắng trơn. Da bình thường khi soi lên sẽ thấy một lớp hoa văn màu nâu nhạt đan vào nhau — đó là sắc tố nằm trong da. Ở vùng này, lớp hoa văn đó biến mất. Nói cho dễ hiểu: những tế bào tạo màu cho da ở đây đã mất gần hết. Đó là phần đáng tiếc.

Nhưng nhìn kỹ vào giữa nền trắng ấy sẽ thấy những chấm nâu nhỏ bám quanh miệng từng lỗ chân lông. Chi tiết nhỏ xíu này lại là tin đáng mừng nhất của buổi khám hôm đó.

Lý do: tế bào tạo màu cho da không chỉ nằm trên bề mặt, mà còn có một nhóm trú sẵn trong chân lông. Khi bề mặt bị xóa sạch, chính nhóm nằm trong chân lông là nguồn duy trì hy vọng, vì chúng có thể bò dần ra ngoài và tô màu lại vùng xung quanh. Những chấm nâu quanh lỗ chân lông trên ảnh cho thấy nhóm này chưa mất.

Nếu soi lên mà thấy vùng trắng phẳng lì, không còn một chấm nâu nào, lỗ chân lông cũng biến mất luôn, thì câu chuyện sẽ khác hẳn và nặng hơn nhiều. Ca này chưa tới mức đó.

Vì sao chuyện này lại xảy ra?

Loại thuốc được dùng để chấm sẹo rỗ là một hoạt chất rất mạnh, mạnh tới mức chỗ nào nó chạm vào là chỗ đó bị phá hủy. Nghe thì đáng sợ, nhưng đó lại chính là cách nó hoạt động: người ta cố tình đưa một giọt cực nhỏ xuống đúng đáy của từng cái sẹo rỗ, gây tổn thương sâu ngay tại điểm đó, để cơ thể phản ứng bằng cách sinh mô mới đắp đầy lên và nâng đáy sẹo lên.

Chìa khóa của kỹ thuật này nằm ở hai chữ: từng điểm. Giọt thuốc phải nằm gọn trong lòng cái sẹo, và vùng da lành ngay cạnh đó không được dính một chút nào. Không có lớp bảo vệ nào khác ngoài chính sự chính xác của người cầm que chấm.

Ở ca này, thứ đáng lẽ chỉ được xảy ra bên trong một cái sẹo bé bằng đầu kim đã xảy ra trên cả một mảng má. Hậu quả nhân lên theo diện tích: bao nhiêu da lành bị quét qua là bấy nhiêu tế bào tạo màu bị xóa.

Cần phân biệt cho rõ, vì đây là chỗ rất nhiều người hiểu nhầm. Loại peel bôi đều cả mặt mà nhiều người từng làm dùng nồng độ thấp hơn nhiều lần và chỉ tác động nông trên bề mặt — đó là chuyện khác. Còn thứ dùng để chấm đáy sẹo có nồng độ cao gấp mấy lần, và nó vốn không bao giờ được thiết kế để quét lên cả vùng da.

Vì sao không chấm thêm cho đều màu lại?

Đây là câu hỏi người bệnh hỏi ngay tại phòng khám, và cũng là hướng suy nghĩ tự nhiên nhất: da chỗ trắng chỗ không, vậy làm tiếp cho nó đều.

Nhưng hướng đó đi ngược hoàn toàn. Chấm thêm thuốc không sinh ra tế bào tạo màu mới. Nó chỉ làm được đúng một việc là phá hủy thêm — mà thứ còn sót lại quý nhất trên vùng da đó lúc này chính là nhúm tế bào đang nấp trong chân lông. Chấm tiếp là đẩy nốt phần vốn của mình vào chỗ mất.

Còn một điều nữa mà người bệnh ít khi được nói cho biết: tế bào tạo màu không tự sinh sản để bù lại như các tế bào da khác. Da bị tróc một lớp thì vài ngày sau đầy lại, nhưng tế bào tạo màu mất đi thì cơ thể không có cơ chế tự đắp bù tương đương. Đó là lý do những mảng trắng kiểu này thường đứng yên chứ không mờ dần theo thời gian như vết thâm.

Bác sĩ đã chọn hướng nào cho ca này

Việc đầu tiên là yêu cầu ngưng hẳn việc chấm thuốc lên vùng đó. Không thương lượng, không làm nốt cho hết liệu trình đã đóng tiền.

Nhưng ngưng không có nghĩa là bỏ luôn cái đích ban đầu. Người bệnh đến vì sẹo rỗ, và sẹo rỗ vẫn còn nguyên. Nên hướng đi là giữ nguyên mục tiêu, đổi cách làm — chuyển sang những kỹ thuật tác động vào cấu trúc sẹo mà không đặt phần tế bào tạo màu còn lại vào đường đạn.

Ba việc đang được làm, theo ba tầng khác nhau

• Tách đáy sẹo bằng khí CO2 áp lực. Nhiều sẹo rỗ bị kéo lõm xuống bởi những sợi xơ dính chặt ở dưới đáy, giống như có sợi dây neo giữ. Chừng nào dây neo còn thì làm gì trên bề mặt đáy sẹo cũng không nổi lên được. Bước này dùng áp lực khí để cắt đứt các dây neo đó — cùng nguyên lý với kỹ thuật cắt đáy sẹo.
• Tiêm PRP tự thân. Lấy máu của chính người bệnh, tách lấy phần huyết tương giàu tiểu cầu rồi tiêm trở lại vùng sẹo, để hỗ trợ cơ thể tái tạo mô sau khi đáy sẹo đã được gỡ neo.
• laser CO2 vi điểm. Tia laser được chia thành vô số cột rất nhỏ bắn xuống da, và giữa các cột đó là những khoảng da lành vẫn nguyên vẹn. Chính các khoảng lành xen kẽ này giúp da hồi phục nhanh — khác hẳn kiểu phá hủy một mảng liền như đã xảy ra trước đó.

Ba việc bổ trợ nhau theo tầng: gỡ neo ở dưới, hỗ trợ tái tạo ở giữa, làm lại bề mặt ở trên. Chúng được rải ra nhiều buổi cách nhau, và giữa các buổi bác sĩ chụp ảnh lưu theo cùng một kiểu ánh sáng để so lại chứ không dựa vào cảm giác.

Riêng phần mảng trắng thì đi theo một đường khác: chống nắng thật kỹ để phần da lành xung quanh không sạm thêm khiến mảng trắng nổi bật hơn, phục hồi da cho hết viêm âm ỉ, rồi theo dõi xem những chấm nâu quanh chân lông có lan dần ra hay không.

Và điều bác sĩ nói thẳng với người bệnh ngay hôm đó, cũng xin nói lại ở đây: không ai bảo đảm được vùng trắng sẽ trở lại đúng như da lành. Kết quả còn tùy tổn thương sâu tới đâu, còn bao nhiêu tế bào nấp trong chân lông, cơ địa từng người và việc giữ chống nắng có đều không. Phần sẹo rỗ và phần mảng trắng là hai câu chuyện riêng, tiến độ không giống nhau.

Điều bạn nên rút ra từ ca này

Chuyện xảy ra ở đây không phải vì hoạt chất đó xấu. Nó là một kỹ thuật có thật, có chỗ đứng trong điều trị sẹo rỗ. Chuyện xảy ra vì một kỹ thuật đòi hỏi độ chính xác từng điểm lại bị làm theo kiểu quét cả vùng.

Nên nếu bạn đang định trị sẹo rỗ và được giới thiệu phương pháp chấm thuốc, có ba câu đáng hỏi trước khi gật đầu.

• Sẽ chấm vào từng đáy sẹo hay bôi cả vùng? Nếu câu trả lời là làm cả vùng cho nhanh và đều, đó là lúc nên dừng lại.
• Ai là người trực tiếp cầm que chấm, và người đó có chứng chỉ hành nghề không?
• Nếu sau đó da xuất hiện vùng nhạt màu thì kế hoạch xử lý là gì, ai chịu trách nhiệm theo tiếp?

Và một mốc thời gian nên nhớ: loại tổn thương này không lộ ra ngay. Trong lúc mặt còn đỏ sau thủ thuật thì gần như không thể biết vùng da đó rồi sẽ hồi phục hay mất màu. Tới khi đỏ lặn hết và mảng trắng hiện rõ thì thường đã cố định. Vì vậy nếu sau khi làm mà thấy đỏ kéo dài bất thường, bong tróc lặp đi lặp lại, hay bắt đầu có chỗ nhạt màu, hãy đi khám ngay trong giai đoạn đó thay vì chờ xem.

Trường hợp tự mua thuốc về chấm ở nhà còn nguy hiểm hơn nhiều, đã được bàn riêng trong bài về tự chấm TCA tại nhà. Còn tổng quan các cách trị sẹo rỗ và sự khác nhau giữa hai kiểu nơi làm nằm ở bài bác sĩ hay spa.

Những câu hỏi thường gặp quanh ca bệnh này

Nguồn tham khảo

• Y văn về kỹ thuật tái tạo sẹo bằng chấm hoạt chất nồng độ cao vào đáy sẹo rỗ: nguyên tắc khu trú tuyệt đối trong lòng sẹo, và biến chứng giảm sắc tố khi hoạt chất tác động ra vùng da lành.
• Cơ sở sinh học của tiên lượng: tế bào sắc tố có nguồn gốc từ mào thần kinh và không có khả năng tự phân chia tái sinh như tế bào sừng.
• Dermoscopy of disorders of hypopigmentation (Pigment International, 2022): vùng trắng không cấu trúc và sắc tố quanh nang lông trong các rối loạn giảm sắc tố.
• Dermatoscopic markers of disease activity in vitiligo (JAAD International, 2025): mảng còn sắc tố quanh nang lông trên soi da có khả năng cải thiện cao hơn đáng kể khi điều trị bằng ánh sáng trị liệu.
• Ca lâm sàng, hình ảnh soi da và hướng xử trí tại Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh, đăng với sự đồng ý bằng văn bản của người bệnh.

Điều đáng tiếc nhất trong ca này không phải là mảng trắng, mà là mảng trắng xuất hiện trong khi sẹo rỗ vẫn còn y nguyên. Nếu bạn đang có vùng da nhạt màu sau khi làm thủ thuật, hoặc đang được mời chấm thuốc trị sẹo trên cả một vùng má, hãy để bác sĩ khám và soi da xem còn lại những gì trước khi làm thêm bất cứ điều gì. Để được thăm khám và tư vấn, vui lòng liên hệ Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh — 78 Ngô Quyền, Phường Thủ Dầu Một, TP. Hồ Chí Minh. Hotline: 0869 238 117.