TIÊM CORTICOID NỘI TỔN THƯƠNG TRỊ SẸO LỒI: PHÁC ĐỒ VÀ TÁC DỤNG PHỤ

Bài viết được biên duyệt chuyên môn bởi BS CKI Phạm Thị Lan Ninh — chuyên khoa Da liễu, Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh.

Tiêm corticoid nội tổn thương trị sẹo lồi là gì

Sẹo lồi (keloid) là khối mô sẹo cứng, gồ lên và lan rộng hơn vết thương ban đầu, thường ngứa, đôi khi đau, và không tự xẹp theo thời gian. Với loại sẹo này, thuốc bôi gần như không thấm được vào bên trong vì lớp sẹo quá dày. Vì vậy bác sĩ dùng cách đưa thuốc thẳng vào khối sẹo bằng kim nhỏ: đó là tiêm corticoid nội tổn thương (intralesional corticosteroid injection). Thuốc hay dùng là triamcinolone, một loại corticoid tác dụng kéo dài, nằm lại trong sẹo nhiều tuần.

Đây là cách điều trị được chọn đầu tiên cho hầu hết sẹo lồi, vì đơn giản, làm ngay tại phòng khám, ít tốn kém và có thể lặp lại. Nhưng để tiêm đúng, bác sĩ cần chắc chắn khối gồ trên da đúng là sẹo lồi. Một số khối u dưới da có thể trông giống sẹo, nhất là khi không có tiền sử mụn, xỏ khuyên hay vết thương ở đúng chỗ đó. Trường hợp nghi ngờ, bác sĩ sẽ đề nghị sinh thiết khối u da trước khi tiêm.

Thuốc làm gì bên trong khối sẹo

Sẹo lồi là một ổ viêm không chịu tắt

Khi da bị thương, cơ thể huy động các tế bào sửa chữa gọi là nguyên bào sợi (fibroblast) để đắp collagen lấp đầy vết thương. Bình thường, khi vết thương lành thì tín hiệu viêm tắt và việc đắp collagen dừng lại. Ở người có cơ địa sẹo lồi, ổ viêm ở lớp sâu của da vẫn âm ỉ, nguyên bào sợi tiếp tục làm việc, và khối sẹo cứ dày lên, lan ra.

Corticoid tắt tín hiệu viêm và làm mềm sẹo

Corticoid tiêm vào sẹo làm ba việc: giảm viêm tại chỗ, hãm bớt hoạt động của nguyên bào sợi và giúp cơ thể phân giải dần các bó collagen dày. Nhờ đó sẹo mềm đi, bớt đỏ, bớt ngứa trước, rồi từ từ xẹp thấp xuống. Thứ tự này đáng nhớ: sau mũi đầu, thường bạn sẽ thấy hết ngứa và sẹo mềm hơn trước khi thấy sẹo nhỏ đi.

Một đợt tiêm diễn ra thế nào

Bác sĩ chọn nồng độ theo vị trí và độ dày sẹo

Không có một liều chung cho mọi người. Sẹo mỏng, sẹo ở mặt hoặc ở trẻ em dùng nồng độ thấp vì da vùng này dễ bị mỏng đi. Sẹo dày, cứng ở ngực, vai dùng nồng độ cao hơn. Bác sĩ sờ nắn, ước lượng độ cứng và diện tích sẹo rồi mới quyết định, và bài viết này không thay cho chỉ định trực tiếp đó.

Khoảng cách giữa các mũi và số mũi cần thiết

Các mũi tiêm thường cách nhau vài tuần đến hơn một tháng, gần hơn khi sẹo còn cứng và thưa dần khi sẹo đã mềm. Phần lớn người bệnh thấy sẹo mềm và hết ngứa sau một hai mũi, còn để sẹo xẹp rõ thường cần nhiều mũi hơn, kéo dài vài tháng. Tiêm dày mũi hay bơm thật nhiều thuốc không làm sẹo xẹp nhanh hơn, mà chỉ tăng nguy cơ làm mỏng da xung quanh.

Tiêm có đau không

Tiêm corticoid nội tổn thương có cảm giác buốt lúc bơm thuốc vì mô sẹo rất chắc. Bác sĩ thường pha thêm thuốc tê hoặc làm lạnh bề mặt trước khi tiêm để dễ chịu hơn, và mỗi lần tiêm chỉ mất vài phút. Sau tiêm bạn sinh hoạt bình thường, chỉ cần tránh chà xát mạnh lên sẹo trong ngày đầu.

Tác dụng phụ có thể gặp và cách hạn chế

Tiêm corticoid nội tổn thương nhìn chung an toàn khi làm đúng, nhưng có vài điều bạn nên biết trước để không bất ngờ.

Tác dụng lên toàn thân rất hiếm vì lượng thuốc nhỏ, nhưng người có thai, người tiểu đường chưa kiểm soát hay đang dùng thuốc ức chế miễn dịch cần nói với bác sĩ trước để được cân nhắc riêng.

Khi tiêm đơn thuần chưa đủ

Nếu sau hai ba tháng tiêm corticoid nội tổn thương đều đặn mà sẹo vẫn không mềm, bác sĩ thường đổi cách thay vì tiêm mãi một kiểu. Hướng hay dùng là phối hợp thêm 5-FU, một thuốc làm chậm việc đắp collagen, để tăng hiệu quả và hạ bớt lượng corticoid mỗi lần. Với sẹo còn đỏ nhiều, laser mạch máu giúp giảm đỏ, giảm ngứa. Gel hoặc miếng dán silicone dùng song song giúp giữ kết quả. Phẫu thuật chỉ đặt ra với sẹo rất lớn hoặc không đáp ứng, và bao giờ cũng phải kèm tiêm hoặc xạ trị sau mổ, vì chỉ cắt không thì sẹo gần như chắc chắn mọc lại. Toàn bộ các bước phối hợp được trình bày trong bài điều trị sẹo lồi đa mô thức.

Kỳ vọng thế nào cho đúng

Mục tiêu hợp lý là sẹo mềm, phẳng gần bằng mặt da, hết ngứa đau và nhạt màu dần, chứ không phải xóa sẹo để da trở lại như chưa từng có. Sẹo cũ nhiều năm, sẹo ở ngực và vai, sẹo từng mổ rồi mọc lại thường đáp ứng chậm và cần nhiều mũi hơn. Sau khi đạt kết quả, một phần người bệnh có thể bị gồ lại trong một hai năm đầu, nên tái khám định kỳ để tiêm nhắc ngay khi sẹo mới chớm cứng lại là cách giữ kết quả bền hơn nhiều so với chờ sẹo to hẳn mới quay lại. Mức đáp ứng thay đổi theo cơ địa và vị trí, không ai giống ai.

Khi nào nên đi khám

• Sẹo sau mụn, sau xỏ khuyên hoặc sau mổ bắt đầu gồ lên, cứng, ngứa và lan rộng hơn vết thương cũ.
• Đã tiêm ở nơi khác nhiều lần nhưng sẹo không mềm, hoặc thấy da quanh chỗ tiêm bị lõm, bị trắng.
• Khối gồ trên da không rõ do đâu, lớn nhanh, loét hoặc đổi màu, cần loại trừ u da trước khi tiêm.
• Đang có thai, tiểu đường hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch mà muốn điều trị sẹo lồi.

Nguồn tham khảo

• Gold M.H. và cộng sự — Updated international clinical recommendations on scar management: part 2 — algorithms for scar prevention and treatment, Dermatologic Surgery 2014;40(8):825–831.
• Ogawa R. — The most current algorithms for the treatment and prevention of hypertrophic scars and keloids: a 2020 update, Plastic and Reconstructive Surgery 2022;149(1):79e–94e.
• Ogawa R. và cộng sự — Diagnosis and treatment of keloids and hypertrophic scars: Japan Scar Workshop consensus document 2018, Burns and Trauma 2019;7:39.
• Khalid F.A. và cộng sự — Comparison of efficacy and safety of intralesional triamcinolone and combination of triamcinolone with 5-fluorouracil in the treatment of keloids and hypertrophic scars: randomised control trial, Burns 2019;45(1):69–75 (120 người bệnh).
• Mavilakandy A.K. và cộng sự — Comparing combination triamcinolone acetonide and 5-fluorouracil with monotherapy: a systematic review and meta-analysis, Plastic and Reconstructive Surgery 2024;153(6):1318–1330 (13 nghiên cứu).
• Perdanasari A.T. và cộng sự — Intralesional injection treatment of hypertrophic scars and keloids: a systematic review regarding outcomes, Burns and Trauma 2015;3:14.
• McGinty S., Siddiqui W.J. — Keloid, StatPearls, NCBI Bookshelf, cập nhật 2023.
• Bệnh viện Da liễu Trung ương — Điều trị sẹo lồi và sẹo phì đại, BS Trần Thu Hà Phương, 2019 (dalieu.vn).

Tiêm corticoid nội tổn thương là bước đầu hợp lý cho hầu hết sẹo lồi, với điều kiện chẩn đoán đúng, chọn đúng nồng độ, tiêm đúng lớp và biết lúc nào cần đổi sang phối hợp. Nếu bạn có sẹo đang gồ lên, ngứa hoặc đã tiêm nhiều lần chưa cải thiện, hãy đến khám để được đánh giá và lên kế hoạch phù hợp với cơ địa của mình. Để được thăm khám và tư vấn, vui lòng liên hệ Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh — 78 Ngô Quyền, Phường Thủ Dầu Một, TP. Hồ Chí Minh. Hotline: 0869 238 117.