Nấm tóc ở người lớn: dễ nhầm với viêm da đầu | BS Lan Ninh

Nấm tóc ở người lớn là gì

Nhiều người trưởng thành đến khám với một mảng da đầu bong vảy, ngứa và hơi rụng tóc, đã mua dầu gội trị gàu dùng nhiều tuần nhưng không cải thiện. Trong số đó, không ít trường hợp thực chất là nấm tóc ở người lớn chứ không phải gàu hay viêm da thông thường. Vì biểu hiện ban đầu khá giống nhau, bệnh thường bị nhận diện muộn và điều trị sai hướng.

Tại Phòng khám chuyên khoa Da liễu Lan Ninh, đây là một tình huống chúng tôi gặp tương đối thường xuyên ở người lớn, nhất là phụ nữ lớn tuổi, người có bệnh nền hoặc thường xuyên tiếp xúc với trẻ nhỏ và vật nuôi. Bài viết này giúp bạn hiểu vì sao nấm tóc dễ bị nhầm với các bệnh da đầu khác, và những dấu hiệu nào nên khiến bạn đi khám sớm.

Vì sao người lớn bị nấm tóc

Tác nhân gây bệnh là nhóm vi nấm sợi tơ ưa keratin (dermatophyte), chủ yếu thuộc các chi Trichophyton và Microsporum. Chúng lây qua tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, với vật nuôi mang nấm (chó, mèo), hoặc qua vật dụng dùng chung như lược, mũ, gối, khăn. Ở người lớn, bệnh hay xuất hiện trên nền sức đề kháng tại chỗ hoặc toàn thân suy giảm, nên bạn cần lưu ý hơn nếu đang mắc nấm da đầu kèm tiểu đường, dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc đang ở giai đoạn sau mãn kinh.

Khác với da nhẵn, nấm ở da đầu xâm nhập vào bên trong thân tóc và nang tóc. Đây là lý do then chốt giải thích vì sao thuốc bôi ngoài thường không tiếp cận được hết ổ nấm, và vì sao bệnh dễ kéo dài, tái đi tái lại nếu chỉ xử lý bề mặt.

Vì sao nấm tóc dễ nhầm với viêm da đầu

Cả nấm tóc lẫn các bệnh da đầu mạn tính đều có chung bộ ba triệu chứng: bong vảy, ngứa và đỏ da. Điểm khiến nhiều người chủ quan là viêm da dầu da đầu rất phổ biến, nên khi thấy vảy và ngứa, phản xạ đầu tiên thường là nghĩ tới gàu. Tuy nhiên, dấu hiệu giúp nghiêng về nấm là tổn thương có xu hướng khu trú thành đám kèm rụng tóc thành mảng, tóc trong vùng gãy ngắn không đều, đôi khi sờ thấy hạch sau tai hoặc gáy. Trái lại, viêm da đầu do viêm da dầu thường lan tỏa, đối xứng, vảy nhờn vàng và không làm tóc gãy theo đám.

Một bẫy chẩn đoán cần biết là khi người bệnh đã tự bôi thuốc chứa corticoid lên da đầu, tổn thương nấm có thể bớt đỏ và bớt vảy tạm thời, trông “dịu” đi và càng giống chàm hay viêm da đầu hơn. Hiện tượng này khiến bệnh kéo dài âm thầm và lan rộng. Vì vậy, một mảng da đầu đáp ứng kém hoặc cứ tái phát sau khi ngừng thuốc bôi luôn là tình huống nên được xem lại khả năng nhiễm nấm.

Để gỡ thế khó này, soi da đầu bằng DermLite DL5 (trichoscopy) là công cụ rất hữu ích ngay tại phòng khám. Trong nấm tóc, soi da có thể thấy lông dấu phẩy (comma hairs), lông xoắn ốc (corkscrew hairs), lông gãy kiểu mã vạch (Morse code/barcode hairs), chấm đen và vảy quanh nang. Trong khi đó viêm da dầu thường cho hình ảnh mạch máu phân nhánh và vảy trắng vàng, không có các dạng lông đặc trưng nói trên. Soi da chỉ mang tính gợi ý định hướng, không thay thế xét nghiệm xác định.

Bảng mang tính tham khảo; chẩn đoán xác định cần bác sĩ thăm khám trực tiếp.

Trên thực tế, vảy nến da đầu, chàm tiếp xúc hay rụng tóc từng mảng cũng có thể chen vào chẩn đoán phân biệt. Vì vậy, khi thấy chấm đen và lông gãy sát da đầu đi cùng vảy dai dẳng, bạn nên để bác sĩ da liễu đánh giá thay vì tự phỏng đoán.

Khi nào cần đi khám ngay

Phần lớn trường hợp nấm tóc được xử trí tốt khi phát hiện sớm. Tuy nhiên, một số biểu hiện cho thấy bệnh đang nặng lên hoặc dễ để lại hậu quả, nên được khám sớm:

Hướng xử trí và điều trị

Nguyên tắc cốt lõi mà bệnh nhân hay bỏ sót là nấm tóc cần thuốc kháng nấm đường uống mới đủ tác động đến ổ nấm bên trong thân tóc; thuốc bôi hay dầu gội đơn thuần thường không thể loại trừ triệt để. Theo hướng dẫn xử trí nấm da đầu của Hiệp hội Da liễu Anh (British Association of Dermatologists) và các tổng quan hệ thống Cochrane về thuốc kháng nấm toàn thân trong nấm da đầu, liệu trình uống kéo dài nhiều tuần là cần thiết, với các thuốc như griseofulvin, terbinafine hoặc itraconazole tùy chủng nấm và từng người. Việc chọn thuốc, liều và thời gian do bác sĩ chỉ định sau thăm khám, không nên tự mua dùng.

Trước khi điều trị, bác sĩ thường xác định chẩn đoán bằng xét nghiệm soi nấm và nuôi cấy. Soi tươi với KOH cho kết quả nhanh, trong khi nuôi cấy nấm giúp định danh chủng và định hướng lựa chọn thuốc dù cần thời gian chờ. Đèn Wood có thể hỗ trợ trong một số chủng, nhưng đèn Wood âm tính không loại trừ được bệnh. Kết hợp soi da đầu trên lâm sàng giúp khoanh vùng tổn thương để lấy mẫu đúng chỗ.

Song song thuốc uống, dầu gội kháng nấm (như ketoconazole hoặc selenium sulfide) thường được dùng hỗ trợ để giảm phát tán bào tử và hạn chế lây lan. Người trong nhà có triệu chứng nên được kiểm tra, vật dụng cá nhân như lược, mũ, gối cần vệ sinh riêng. Đáp ứng điều trị tùy thuộc chủng nấm, mức độ tổn thương, cơ địa, bệnh nền và việc tuân thủ; tóc trong vùng tổn thương thường mọc lại tốt nếu nang chưa bị tổn thương sẹo, do đó phát hiện và điều trị sớm là yếu tố quan trọng nhất.